مىرفت و گفته مىشد شيعه على ( ع ) و . . . به تدريج ، مستقل گشت و در معناى اصطلاحى خود به كار رفت ، تا آنجا كه بهندرت اتفاق مىافتاد كه واژهء شيعه به نام على ( ع ) و ساير ائمه ( ع ) اضافه شود « 1 » .
[ عوامل تمركز شيعه ]
در اينجا دو عامل مهم را كه نقش زيادى در تمركز و تشكل شيعه داشتند ، نقل مىكنيم :
[ اهل عراق و به ويژه كوفه ، على ( ع ) و خاندان او را به منزله رمز استقلال گذشته عراق به حساب آوردن ]
1 - اهل عراق و به ويژه كوفه ، على ( ع ) و خاندان او را به منزله رمز استقلال گذشته عراق به حساب مىآوردند . آنان جنگ بين على ( ع ) و معاويه را جنگ بين اهل كوفه و شام مىدانستند و پس ازآنكه اين جنگ ، آن نتيجهء معروف را دربر داشت و آنها ( عراقىها ) فرصت را از دست دادند ، به خود آمدند و ديدند كه پيروزى معاويه بر على ( ع ) پيروزى شام بر عراق است ، در نتيجه از كردهء خود پشيمان شدند ، زيراكه
هامش
( 1 ) - در پارهاى از نصوص كه در تاريخ طبرى آمده است ، واژه شيعه در معناى اصطلاحى خود بهطور مستقل و بدون اضافه شدن به نام على ( ع ) به كار رفته كه برخى از آنها مربوط به زمان زندگى آن حضرت و برخى مربوط به زمان پس از شهادت آن حضرت مىباشد و دلالت بر وجود تشيع در آنوقت دارد . ولى ما عقيده داريم كه مقصود از تشيعى كه در اين نصها به آن اشاره شده تشيع سياسى - يارى كردن و تأييد سياسى على و ائمه - عليهم السلام - مىباشد و چهبسا طبرى كه اين اصطلاحات را به كار برده ازاينجهت بوده كه تشيع سياسى در زمان او رسميت خود را از دست داده بود و با تشيع عقيدتى كه معتقدند امامت على ( ع ) با نص پيامبر و امر خدا بوده است ، شده بود . اكنون برخى از نصوص مورد بحث را كه طبرى نقل كرده بيان مىكنيم : طبرى مىنويسد : ( 4 - 46 ) هنگامى كه على ( ع ) به كوفه برگشت ، خوارج از آن حضرت جدا شدند و شيعيان نزد او ماندند و گفتند ما بيعت دومى بر گردن مىگيريم : ما دوستان كسى هستيم كه دوست او باشد و دشمنان كسى هستيم كه دشمن او باشى . . . 2 - هنگامى كه در سال 43 ه مغيرة ( يكى از ياران معاويه ) خواست گروهى را براى جنگ با خوارج بفرستد ، يكى از يارانش از او خواست كه در اين كار برخى از شيعيان را به جهت اينكه از زمان على ( ع ) با خوارج دشمن بودند ، برگزيند ، مغيره چنين كرد و سپاهى را كه به سه هزار نفر مىرسيد و از برگزيدگان و دلاوران شيعه بودند به جنگ خوارج فرستاد . ( طبرى 04 - 144 ) .
3 - زمانى كه در سال 43 ه عبد الله بن عامر ( يكى ديگر از دارودسته معاويه ) از شريك بن اعور خواست كه جهت جنگ با خوارج همراه سه هزار نفر حركت كند ، شريك در گردآورى افراد ، بيشتر به سواران ربيعه كه عقيدهء شيعه داشتند ، پرداخت . طبرى ( 4 - 148 ) .