بنى اميه شد ، فاجعه كربلا بود ، مبرد گويد : گفته مىشد بنى حرب ( بنى اميه ) در روز عاشورا دين را به نابودى كشاندند « 1 » . اين فاجعه موجب شد ياران و حاميان علويان در كنار امامان خود گرد آيند و از آنها حمايت كنند ، چنانكه براون دراينمورد گفته است :
« شيعيان و ياران على ( ع ) قبل از فاجعه كربلا ، در دفاع از عقيده و مرام خويش از اراده و غيرت چندانى برخوردار نبودند ، اما پس از واقعهء كربلا اين وضع دگرگون شد ، و صحنهء كربلا درحالىكه به خون شهيدان آغشته شده بود و پسر دختر پيامبر ( ص ) با لب تشنه به شهادت رسيده ، روى زمين افتاده بود و در اطراف آن حضرت جسدهاى عموزادگانش قرار داشت ، اينها موجب شد كه حسرت و اندوه بسيار عميق در تمام انسانها ، حتى كسانى كه از ادراك و عاطفه كمى برخوردار بودند ، ايجاد شود و احساسات آنها را به شدت جريحهدار نمايد » « 2 » . فلهاوزن نيز دراينمورد مىگويد : « شهادت امام حسين ( ع ) عصر جديدى را در تاريخ تشيع به وجود آورد و چنان بدان نگريسته مىشود كه حتى مىتوان آن را از شهادت پدرش مهمتر دانست ، زيرا پدرش فرزند دختر پيامبر ( ع ) نبود ( و امام حسين ( ع ) فرزند دختر پيامبر بود ) . . . » « 3 » .
شيبى ، عقيده خود را در مورد تكامل تشيع از آغاز ظهور آن تا هنگام شهادت امام حسين ( ع ) چنين خلاصه مىكند : تشيع يك تجمع اسلامى است كه اصل آن از زمان پيغمبر آغاز شد و جنبهء سياسى آن پس از كشته شدن عثمان نمايان شد و پس از شهادت امام حسين ( ع ) بهطور مستقل در معناى اصطلاحىاش به كار برده شد « 4 » . چنانچه نهضتهاى شيعه را پس از شهادت امام حسين ( ع ) بررسى مىكنيم ، روشن مىشود كه از يكجهت عوامل بىشمارى در ايجاد تمركز شيعه نقش مهمى ايفا نمودند و از جهت ديگر واژهء شيعه كه قبل از كشته شدن عثمان همواره با نام على ( ع ) و ائمه ( ع ) به كار
هامش
( 1 ) - الكامل ، ج 2 ، قاهره ، 1380 ، ص 257 .
( 2 ) -Browne , E . G . A Literary History Of Persia I . Cambridge , 1951 . P . 226 - 7 .( 3 ) - الخوارج و الشيعه ، ص 189 .
( 4 ) - شيبى ، كامل ، الصلة بين التصوف و التشيع ، بغداد ، 1963 ، ص 17 .