المؤمنين الا هؤلاء السبعة » « 1 » ، يعنى : حق على ( ع ) را كسى نشناخت بجز اين هفت نفر ؛ و پس از شهادت على ( ع ) ، امام حسن ( ع ) به معاويه نوشت : « ان عليا لما مضى لسبيله رحمة الله عليه . . . ولّانى المسلمون الا مر بعده . . . » « 2 » ، يعنى : چون على ( ع ) به شهادت رسيد - رحمت خدا بر او باد . . . - مسلمانها مرا در امر خلافت برگزيدند . از اين گفته پيداست كه امام حسن ( ع ) به جاى واژه شيعه واژه مسلمين را به كار برده است ( شايد به اين علت كه نسبت شيعيان به مسلمانان آن روز بسيار كم بوده است ) و نيز از روايتى كه از امام باقر ( ع ) نقل شده است ، استفاده مىشود كه مسلمانهايى كه با امام حسن ( ع ) بيعت كردند ، فقط پنجاه تن آنان از شيعيان بودند و بقيه از غير شيعيان بودند .
امام باقر ( ع ) در گفتارش با هشام كابلى مىفرمايد : « كان على بن ابى طالب ( ع ) عندكم بالعراق يقاتل عدوه و معه اصحابه و ما كان فيهم خمسون رجلا يعرفونه حق معرفته و حق معرفة امامته » « 3 » ، يعنى : على ( ع ) در ميان شما اهل عراق بود و با دشمنانش مىجنگيد و صحابهاش او را همراهى مىكردند ، ولى در بين آنها پنجاه تن كه نسبت به او و مقام امامتش بهطور شايسته آگاهى و معرفت پيدا كنند ، وجود نداشت . « 4 »
شايد آنچه امام باقر ( ع ) بهطور مختصر بيان فرمود ، در روايت اشعرى با توضيح بيشترى آمده باشد . اشعرى مىگويد : « هنگامى كه على ( ع ) كشته شد ، بهجز عدهء كمى از شيعيان آن حضرت ، ساير پيروانش با طرفداران طلحه و زبير و عايشه به هم پيوستند و به صورت فرقهء واحدى از طرفداران معاوية بن ابى سفيان درآمدند و آنان اكثريت پيروان
هامش
( 1 ) - الاختصاص ، طهران ، 1376 ، ص 10 .
( 2 ) - اصفهانى ، مقاتل الطالبين ، ج 1 ، بيروت ، 1961 ، ص 37 .
( 3 ) - كشمى ، محمد بن عمر ، رجال ، نجف ، لا . ت ، ص 12 .
( 4 ) - حدود هفت روايت به اين مضمون وارد شده است كه به نظر مىرسد اولا منظور از ارتداد برگشت از اسلام نيست و ثانيا بعضى از احاديث هم ازنظر سند ضعيف است و ثالثا بعضى با بعض ديگر ازنظر بيان تعداد متعارض است جهت توضيح بيشتر مراجعه شود به كتاب عقائد الشيعة الاماميّه تأليف استاد جعفر سبحانى ، ص 522 بع بعد - م .