صادق ( ع ) را در كتابى به نام تاريخ التربية عند الامامية بين عصرى الامام الصادق و الطوسى بيان كردهايم « 1 » .
پس از امام صادق ( ع ) امام كاظم ( ع ) و امام رضا ( ع ) به ترتيب عهدهدار مقام امامت شدند . اين دو امام نيز در علم و دانش مشهور بودند ، ولى علىرغم نقش مهمى كه آن دو در اين زمينه داشتند ، ازنظر اهميت به پايه نقش امام باقر ( ع ) و امام صادق ( ع ) نمىرسيدند و اين بدان جهت بود كه :
الف - خلفاى بنى عباس در زمان امام كاظم ( ع ) نظارت و مراقبت سختى بر آن حضرت داشتند « 2 » .
ب - به واسطهء اشتغال حضرت رضا ( ع ) به مسائل سياسى در زمانى كه مأمون آن حضرت را وليعهد خود قرار داد .
امام كاظم ( ع ) شاگردانى داشت كه حديث و احكام فقهى را از آن حضرت روايت مىكردند . برخى از آنها عبارتند از : ابراهيم مروزى ، وى كتابى را تاليف كرد كه حاوى احاديثى بود كه در زندان « 3 » از امام كاظم ( ع ) شنيده بود ؛ و نيز حسن بن على بن يقطين كه كتاب مسائل موسى بن جعفر « 4 » از اوست ؛ و همچنين بكر بن اشعث كه از موسى بن جعفر ( ع ) كتابى را روايت كرده است « 5 » .
نام تعداد زيادى از اصحاب امام كاظم ( ع ) در كتابهاى رجال از جمله رجال طوسى آمده است « 6 » .
از جملهء شاگردان حضرت رضا ( ع ) ، يونس بن عبد الرحمن « 7 » و نيز عبد الله بن
هامش
( 1 ) - كتاب نامبرده پاياننامهء دكترايم بود و آماده چاپ است .
( 2 ) - مفيد ، ارشاد ، ص 272 .
( 3 ) - نجاشى ، رجال ، ص 319 .
( 4 ) - طوسى ، فهرست ، نجف 1937 ، ص 73 .
( 5 ) - نجاشى ، رجال ، ص 84 .
( 6 ) - رجال ، ص 342 ، به بعد .
( 7 ) - حلى ، رجال ، ص 89 .