ميان آنها اسماعيل بن زياد بزاز كوفى اسدى و حسن بن شهاب بن يزيد بارقى ازدى كوفى و زهير مدائنى و حكم بن مختار بن ابى عبيده قرار دارند كه از امام باقر ( ع ) و صادق ( ع ) احاديثى را روايت كردهاند » « 1 » .
از مطالب گذشته به دست مىآيد ، امام باقر ( ع ) از چهرههاى بنام علماى اهلبيت و محدثين آنها بوده است ، چنانكه علامهء مجلسى گفته است : « علومى كه از آن حضرت ( ع ) در مورد تفسير ، كلام ، فتوا ، بيان حلال و حرام ظاهر شده از هيچيك از فرزندان امام حسن ( ع ) و امام حسين ( ع ) ظاهر نشده است . . . چهرههاى برجسته و نيز آن دسته از صحابه كه تا آن زمان باقى بودند و نيز بزرگان تابعين و سران فقهاى مسلمانان از آن حضرت روايت نقل كردهاند كه مىتوان از صحابه جابر بن عبد الله انصارى و از تابعين جابر بن يزيد جعفى و كيسان سختيانى از بزرگان صوفيه و از فقها امثال ابن مبارك ، زهرى ، اوزاعى ، ابو حنيفه ، مالك ، شافعى ، زياد بن منذر و نهدى را نام برد و از مصنفين مانند : طبرى ، بلاذرى ، سلامى ، خطيب در تاريخهاى خود از آن حضرت روايت نقل كردهاند و نيز در كتاب موطأ و شرف المصطفى و أبانه و حلية الاولياء و سنن ابى داود و مسند ابو حنيفه و مروزى و راغب اصفهانى و بسيط واحدى و تفسير عياشى و زمخشرى و معرفة اصول سمعانى از آن حضرت روايت نقل شده است و همگى در روايت از آن حضرت مىگفتند : محمد بن على ( ع ) فرمود . . . و گاهى نيز مىگفتند : محمد باقر ( ع ) چنين فرمود . . . » « 2 » .
پس از امام باقر ( ع ) فرزندش امام صادق ( ع ) عهدهدار مقام امامت شد . انتقال امامت به حضرت صادق ( ع ) نقطهء عطف و تمايزى در تاريخ شيعيانى كه بعدها به اماميه معروف شدند ، به حساب آمد . دورانى كه فرصت مناسبى براى بيان قواعد اين مذهب و انسجام آن پيش آورد ، چرا كه اين دوره ، هم از جهت سياسى و هم از جهت فرهنگى ، زمان مناسبى به شمار مىرفت ؛ از جهت سياسى اين دورهء عصر انتقال حكومت از
هامش
( 1 ) - طوسى ، رجال ، ص 104 ، 108 ، 113 ، 114 ، 123 - 1 .
( 2 ) - مجلسى ، بحار الانوار ، ج 11 ، ص 84 .