به امام زين العابدين ( ع ) پايان مىيابد « 1 » . مجموع دعاهاى صحيفه به پنجاه و چهار دعا مىرسد . ناشر كتاب ، دعاهاى ديگرى را كه امام سجاد در مناسبتهاى مختلفى بيان داشته به آن ضميمه نموده است . از امتيازات دعاهاى صحيفه اين است كه با روش و حالتى حاكى از فروتنى كامل و اندوه عميق بيان شده و شايد همين امر دليل درستى انتساب صحيفه به امام سجاد ( ع ) باشد ، زيرا آن حضرت در شرائط سختى زندگى كرد و در كربلا شاهد شهادت پدرش حسين ( ع ) و اصحاب او بود ، تلخى و سختى اسارت را چشيد و مسئوليتهاى بزرگى را متحمل گرديد .
شيبى در مورد صحيفهء مذكور گفته است : « شكى نيست كه قسمتهاى بسيارى از دعاهاى مذكور از امام زين العابدين ( ع ) است ، ولى به نظر مىرسد كه در لابهلاى نصوص اصلى اضافههاى زيادى هم آمده باشد كه فن بلاغت آن را تحت تاثير قرار داده است ؛ به گونهاى كه متنهاى آن طولانى شده درحالىكه تصور مىشود ، دعا بايستى كوتاه باشد « 2 » تا به آسانى حفظ شود . . . » « 3 » .
امام سجاد ( ع ) از كسانى كه از آن حضرت حديث روايت مىكردند ، پيمان مىگرفت و آنان را از دروغ برحذر مىداشت و چون شنيد قاسم بن عوف بر او دروغ مىبندد و احاديث ناروايى از آن حضرت روايت مىكند ، او را پند و اندرز داد . چنانكه قاسم بن عوف نقل كرده : با امام سجاد ( ع ) ديدار كردم ، به من فرمود : اى مرد ! مبادا نزد مردم عراق روى و به دروغ به آنها خبر دهى كه ما علمى را نزد تو به امانت سپردهايم ، به خدا قسم ! ما اين كار را نكردهايم ، مبادا بخواهى به واسطهء ما به رياست برسى كه خدا ترا پست نمايد ، مبادا بخواهى به سبب ما مالى را به چنگ آورى كه خدا بر فقر تو مىافزايد . بدان اگر دنباله رو خير باشى ، براى تو بهتر است از اينكه سرآمد شر باشى . بدان كسى كه
هامش
( 1 ) - ايضا ، ص 2 - 6 .
( 2 ) - طولانى بودن دعا دليل جعلى بودن يا اضافه نمودن به آن نمىشود ، چرا كه دعاهاى زيادى وجود دارد كه طولانى است و داراى سند معتبر و صحيح است - م .
( 3 ) - الصلة بين التصوف و التشيع ، ج 1 ، ص 166 .