« اولين كسانى بودند كه دربارهء ائمه ( ع ) غلو كردند و سبائيه ناميده شدند كه از عبد الله بن سبا پيروى مىكردند . . . » . از اين گفتهها چنين بهدست مىآيد كه زمان پيدايش سبائيه پس از شهادت على ( ع ) بوده است .
مكان فرقهء مذكور عراق بوده است ، زيرا چنانكه دنبالهء همين روايت [ روايت سعد اشعرى ] مىگويد : على ( ع ) ابن سبا را از كوفه به مدائن تبعيد كرد « 1 » .
طبرى كه منبع اصلى در نقل داستان ابن سبا به شمار مىآيد ، دربارهء زمان پيدايش ابن سودا ( عبد الله سبا ) دو روايت نقل كرده است . در روايت نخست مىگويد : عبد الله بن سبا پس ازآنكه در زمان عثمان مسلمان شد ، ظاهر گشت و دراينمورد تاريخى براى آن تعيين نمىكند « 2 » .
در روايت دوم مىگويد : « هنگامى كه سه سال از استاندارى عبد الله بن عامر در بصره گذشت ، وى فهميد ، مردى به نام حكيم بن جبله در بصره ساكن است كه سرپرستى گروهى از دزدان را به عهده دارد و در فرصتهاى مناسب در اطراف شهرهاى فارس به راهزنى مىپردازد . سپس جريان را به عثمان نوشت . عثمان دستور داد او و گروهش را در بصره نگه دارند . ازاينرو حكيم بن جبله نمىتوانست از بصره خارج شود و آنگاه كه ابن السوداء به بصره رفته ، بر او وارد شد ، عدهاى اطراف او را گرفتند . . . » « 3 » .
ازآنجاكه ابن عامر از سال 29 هجرى « 4 » استاندارى بصره را به عهده داشت و پس از سه سال ، وى حكيم بن جبله رئيس دزدان را زندانى كرد ، بنابراين ورود ابن السوداء به بصره سالهاى 32 تا 33 ه مىباشد .
از روايت سابق طبرى چنين به دست مىآيد كه وى زمان پيدايش سبائيه را قبل از زمانى مىداند كه اشعرى آن را نقل كرده ، زيرا طبرى پيدايش آنها را در سالهاى آخر
هامش
( 1 ) - فرق الشيعه ، ص 19 .
( 2 ) - تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 9 - 378 .
( 3 ) - ايضا ، ج 3 ، ص 368 .
( 4 ) - ايضا ، ص 320 .