متأسفانه تصوراتى از اين قبيل كه خدا موجوديست در پشت پردهء طبيعت نشسته و فرمانروايى مطلق هستى را به دست گرفته و مردم هم بايد آن نقطهء مشخص پشت پردهء طبيعت را پيدا كرده و آن را بپرستند و در غير اين صورت مشرك مىشوند ، نه تنها در دهان عاميان ، بلكه در كتابها به وسيلهء چشمگيران جوامع هم نوشته مىشود كلمهء توحيد در تمام كتابهاى مربوط طنين انداز است ، ولى به جاى بحث توحيد اغلب عينك مخصوص خود را تفسير مىكنند ، خدا كند در اين حساسترين مسئله بشرى غرض ورزى و خود نمايى در كار نباشد . بهر حال توحيد پاك خداوند بزرگ بالاتر از آنست كه بتواند عينكهاى محدود و تفكرات مخلوط به خيالات ما آن را تفسير كند . براى كسى كه مىخواهد در بارهء توحيد ذاتى و صفاتى و افعالى خداوند ذو الجلال به تفكر بپردازد ، ضرورىترين مسأله‌اى را كه بايد مورد دقت قرار بدهد ، اين است كه آيات شريفهء قرآن مجيد را در عين حال كه نظم و قانون علت و معلول را با انواع گوناگون مطرح كرده و مىگويد : « اين از آن است » در عين حال آيات فراوان ديگرى صراحتا تمام حركات و نمودها را به خود نسبت داده مىگويد : « اين از من است « توضيح اين كه در موردى مىگويد : « وَتَرَى اَلأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا اَلْماءَ اِهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ 22 : 5 . » ( 1 ) ( زمين را مىبينى كه جامد و خشك است ، وقتى كه آب براى آن فرستاديم به حركت و جنبش در مىآيد و سر مىكشد و هر گونه مثبت و منفى شاداب را مىروياند ) در اين آيه حركت و سر كشيدن و رويانيدن را به خود زمين به وسيلهء باران نسبت داده است . در آيهء ديگرى مانند :