هامش
ديگر پيامبر از واژهاى كه در قرآن كريم در تعريف او وارد شده است به واژهء ديگرى روى نمىآورد ، پس براى على ( ع ) بىآنكه به معناى ديگرى عدول شود همان به ثبوت مىرسد كه براى پيامبر » .
شريف مرتضى چنان كه بحار الانوار 37 / 241 - 240 از او نقل مىكند اين سخن را با بيان ديگرى در شافى مىآورد :
« آن چه واژهء مولى در بر دارد به گونههايى تقسيم مىشود كه از آن جمله است آن چه به پيامبر ( ص ) تعلّق نمىگيرد و آن چه به پيامبر تعلّق مىگيرد و با دليل ، روشن است كه پيامبر آن را نمىخواسته است و آن چه براى پيامبر حاصل بوده است و پيامبر بايد آن را مىخواسته ، چرا كه ديگر گونهها باطل هستند و محال است سخن پيامبر از مفهوم و فايده تهى باشد .
گونه نخست ، همان بردهء آزاد شده و هم پيمان است ، زيرا هم پيمان ، كسى است كه به قبيله يا عشيرهاى مىپيوندد و با آن هم پيمان مىشود تا به يارىاش شتابد و به دفاع از آن برخيزد و به همين سبب به آن قبيله انتساب مىيابد و بدان مىبالد و پيامبر ( ص ) بنا به اين وجه هم پيمان كسى نبوده است .
گونهء دوم ، خود به دو شكل تقسيم مىشود و روشن است كه يكى از آن دو ، خواست پيامبر نبوده است چرا كه في نفسه باطل مىباشد همچون آزادكننده برده و مالك و همسايه و داماد و جانشين و امام ، در صورتى كه اين دو از اقسام مولى شمرده شوند و شكل ديگر آن نيز مورد خواست پيامبر نبوده ، زيرا فايدهاى نداشته است كه خود ، آشكار و شايع مىباشد و آن عبارت است از پسر عمو .
گونهء سوم كه با دليل ، روشن است خواست پيامبر نبوده همان ولايت دين و يارى رساندن بدان و محبّت يا ولاء العتق مىباشد و دليل اين كه پيامبر ( ص ) آن را نمىخواسته همين است كه هر كس بر اساس دين خود دانسته است كه بايد مؤمنان را دوست بدارد و يارىشان رساند و قرآن كريم هم اين سخن را گفته است و پسنديده نيست پيامبر مردم را در اين وضع - به گونهاى كه حكايت شده است - گرد آورد و امورى دينى را به آگاهى آنها رساند كه به انجام آن مجبور هستند و حال آن كه آنها مىدانستهاند كه ولاء العتق پسر عموها پيش و پس از شريعت مطرح است و اين سخن عمر بن خطّاب در آن شرايط - آن گونه كه روايتهاى گوناگونى حاكى از آن است - خطاب به امير المؤمنين ( ع ) كه : « مولاى من و مولاى همهء مؤمنان گشتى » مبطل آن است كه مقصود ، ولاء العتق باشد . همان گونه كه يادآور شديم باطل است مقصود از اين خبر ، ولاء العتق يا وجوب يارى رساندن به دين باشد . نيز دور است كه مقصود از آن پسر عمو باشد . زيرا هر دو سخن از هر گونه سودى تهى است .