( ( 3302 ) ) اين دو را مشهور گردانيد إله
تا كه باشند اين دو بر باقى گواه
تبه كارانى كه در زباله دان تاريخ ساقط شدهاند فراوانند ، چند تن از آنان كه مشهور شدهاند براى عبرت گيرى مردم است
تاريخ بشرى پر از تبه كارانى است كه به سيه چال نابودى ساقط شدهاند ، ولى كتب آسمانى و تواريخ معتبر تنها گروهى از آنان را مانند چنگيز و نرون و آتيلا متذكر شدهاند .
اين كار شايد دو علت داشته باشد :
يك - اين كه تعداد اين اشخاص آن قدر زياد است كه اگر صدها مجلد در بارهء تاريخ و كردارهاى آنان نوشته شود كافى نخواهد بود .
دو - اين كه كتب آسمانى كلًا به صورت تاريخ نيست ، بلكه تنها نام گروهى از مشاهير آنان در آنها برده شده است كه وسيله عبرت براى ملل و اقوام ديگر بوده باشد و همچنين تواريخ بشرى نمىتواند تمام اين گونه اشخاص را كه با خود و ديگران به مبارزه پرداختهاند ، ثبت كند زيرا - چنان كه گفتيم اين قبيل افراد خيلى فراوانند .
ولى با اين حال يكى از وظايف تاريخ بشرى اين بوده است كه سر گذشت تبه كاران حيوان صفت را براى آيندگان كاملا ثبت كند ، زيرا - اشخاص در پند گيرى و عبرت پذيرى مختلفاند ، مثلًا بعضى از اشخاص درماندگى مالى را بزرگترين انتقام مىدانند . گروهى ديگر سقوط شخصيت را شديدترين كيفر منظور مىكنند و گروه ديگر شكست خوردن باز ماندگان مجرمين و بزهكاران را بدترين شكنجه مىدانند و . . . . در تاريخ بشرى در بارهء درندگان انسان نما از تمام شكنجه ها كه بعضى از آنها را بيان كرديم نمونهاى وجود دارد .