اگر بپذيريم كه مقصود از نكاح در اين آيه ، تنها نكاح دائم است مقصود از « استعفاف » در آيه همان پاكدامنى در امور حلال خواهد بود نه صبر در برابر ازدواج ، و مفهوم آيه چنين خواهد بود كه : كسانى كه نمىتوانند به سبب مَهر و نفقهء نكاح دائم بدان بپردازند با نكاح متعهاى پاكدامنى در پيش گيرند كه مَهر كمترى دارد و نفقه بدان تعلّق نمىگيرد .
اين معنى در پارهاى احاديث رسيده است . در حديثى از حريز به نقل از امام صادق عليه السلام آمده است كه چنين تلاوت فرمود : « وَ لْيَسْتَعْفِفِ الّذين لا يَجِدونَ نِكاحاً - بالمتعه - حتّى يُغْنِيَهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِه » ( مستدرك الوسائل ، ج 14 ، ص 448 ) . فتح بن يزيد مىگويد : از امام حسن عليه السلام دربارهء متعه پرسش كردم . فرمود : « متعه ، حلال و مباح مطلق است براى كسى كه خدا او را براى تزويج توانگر نساخته است و او بايد با متعه ، پاكدامنى در پيش گيرد » ( كافى ، ج 5 ، ص 452 ) .
پس ، معناى آيه اين است كه اگر كسى امكان ازدواج دائم نيافت بايد پاكدامنى در پيش گيرد ، يعنى پاكدامنى را با متعه ، طالب باشد تا خداى از فضلش او را بى نياز سازد ، يا چندان كه خداى او را از فضلش بى نياز سازد و بتواند ازدواج دائم كند .
نظير معنايى كه گفتيم مراد از پاكدامنى ، پاكدامنى از راه حلال است ، حديثى است كه از ابن كثير رسيده است كه مىگويد : عكرمه پيرامون اين آيهء شريفه : « وَلْيَسْتَعْفِفِ الّذينَ لا يَجِدونَ نِكاحاً » گفته است :
« مقصود مردى است كه زنى را مىبيند و گويى به دو تمايل مىيابد ، پس اگر زن داشت سراغ او رود و نياز خويش از او برآورَد » ( تفسير القرآن العظيم ، ج 3 ، ص 287 ) .
الرد الوجيز على كتاب ' لله ثم للتاريخ '" ( افشاى يك توطئه ) ( فارسى ) " — صفحة 120
مساهمون: الشيخ علي آل محسن
ص١٢٠