وعين ثابت خود را مشاهده نمايد ونهايتا از باب النهايات هي الرجوع إلى البدايات به وجود جمعى واحدى وحقيقتي أوسع وأتم به ختم نبوت ، بلكه خاتم نبوات وولايات ، ظاهر گردد ، وبه نغمهء جاننواز لي مع الله وقت لا يسعه ملك مقرّب ولا نبىّ مرسل مترنم گردد .
اينك ما به نحو اختصار نحوهء ظهور حقيقت محمديه را از مقام جمع والوجود به عالم كثرت ونيل به مقام مظهريت جميع أسماء ، از جمله أسماء حاكم بر نشئت انسان ، ورسيدن به مقام جمع الجمع أسماء تنزيهيه وتشبيهيه « 151 » وپيوستن به أصل خود ، ونيز راز اكمليت واتميت قوس صعود نسبت به قوس نزول ، را باز نموده وبيان مىكنيم كه وارثان مقامات وعلوم وأحوال آن سرور عالم ، بالوراثة والتبعية از آن مقامات بهره دارند . شيخ أكبر در چند موضع از كتاب الفتوحات المكية اين سرّ را آشكار ساخته است .
از ابن فارض نقل شد كه
قبل فصالى دون تكليف ظاهري
ختمت بشرعى الموضحى كلّ شرعة
وإني وإن كنت بن آدم صورة
فلى فيه معنى شاهد بأبوّتى
« بودم آن روز من از طايفهء درد كشان
كه نه از تاك نشان بود ونه از تاك نشان »
« من به ظاهر گر چه ز آدم زاده أم
ليك معنى جدّ جدّ افتادهام »
وفي المهد حزبي الأنبياء وفي العنا
صر لوحى المحفوظ والفتح سورتي
پاورقی
« 151 » - برخى از أسماء إلهية حاكم بر سكنهء جبروت نيستند واختصاص به عالم شهادت دارند . وتجلى برخى از أسماء اختصاص دارد به مظهر بالغ به مقام « قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى » . ونيز أسمائي كه از أسماء مستأثرهاند وحضرت ختمى مقام از آن أسماء بهره دارند ، نه ملايكه ونه أولو العزم از أنبيا به مقام مظهريت آن أسماء مىرسند ، وتنها اختصاص دارد به جناب ختم أنبيا .« ندانمت به حقيقت كه در جهان به چه مانى
جهان وهر چه در أو هست صورتاند تو جانى ».