مىباريد ، تمامى سلاحها را پوشاند و سرماى سوزناك هوا ، بدنهايشان را كرخت كرد . سختى و رنجى كه آنها متحمّل شدند به قدرى زياد بود كه تمام شب را بيدار بودند . برخى آتش برافروختند تا اندكى با آن تسلى يابند ؛ برخى ديگر كه سرما وجودشان را فراگرفته و تقريبا تمامى بدنشان يخ زده بود ، از نجات خويش مأيوس شدند .
( 4 ) وقتى شب به پايان رسيد ، مشاهده كردند كه بسيارى از حيوانات بارى سقط شدهاند . بسيارى از سربازان همانجا از پاى درآمدند و شمار زيادى از آنانى كه هنوز جانى در بدن داشتند ، نمىتوانستند بدنشان را كه از سرما بىحس شده بود ، تكان دهند . برخى از آنها بينايى خويش را به خاطر سرما و روشنايى زنندهى برف از دست دادند .
( 5 ) بدينسان ، اگر اندكى بعد سپاه با روستايى پر از آذوقه و خوراكى برخورد نمىكرد ، هلاك مىشد . اين روستاها داراى مدخلهايى براى حيوانات بارى بود كه در زيرزمين واقع شده بودند و همچنين مدخلهاى زيرزمينى ديگرى براى انسانها وجود داشت كه با نردبان به درون آن راه مىيافتند . سربازان به كمك نردبانهايى وارد خانهها شدند ، به حيوانات بارى علوفهى خشك داده و در آنجا تمامى نيازهاى زندگى را به فراوانى يافتند . « 1 »
29 .
( 1 ) يونانيان پس از آنكه هشت روز در اين روستاها توقف كردند ، راهشان را در پيش گرفته و به سوى رودخانهى فاسيس « 2 » راهى شدند . چهار روز در
هامش
( 1 ) . بىگمان متن در اين قسمت افتادگى دارد و براى بازسازى آن مىبايد به روايت گزنفون توسّل جوييم .
گزنفون اشاره مىكند كه مدخل اين خانهها شبيه به دهانهى چاه بود كه در زيرزمين وسيع مىشد . چهارپايان راه ورود داشتند ولى آدميان از نردبان استفاده مىكردند ( گزنفون ، آناباسيس ، 5 ، 25 ) ؛ ا . ركلو در اين باره اشاره مىكند كه خانههاى زمستانى كردها و ارمنيان ساختمانهايى تقريبا زيرزمينى است كه به دليل همسطح بودن با زمين ، بام گلى آنها از اطراف به سختى قابل مشاهده است و اگر تودههاى پهن خشك اطراف اين خانهها نبود ؛ امكان اين وجود نداشت كه مسافران در گذر از اين سرزمينها متوجه وجود دهى شوند .
( 2 ) .( Phasis )؛ رود ريون كنونى بهطول 290 كيلومتر كه به درياى سياه مىريزد . رودى كه يونانيان تصور كردهاند فاسيس ( فاسه ) است ، رود آراكس بوده و يونانيان احتمالا با توجه به افسانه آرگونوتها ، پهلوانان افسانهاى يونان ، دچار چنين اشتباهى گرديدند .