و عمده چيزى كه سبب فريب خوردن عوام شيعه شده است آنست كه تمام فرق صوفيه مدح كنند حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را و مبالغه كنند در مدح آنحضرت ، و عوام كالانعام گمان كنند كه اين مدح بسبب تشيع ايشان است ، ديگر غافلند از اينكه اين مدح نه از راه تشيع است بلكه ايشان هيچكس را بد نميدانند چنان كه مبانى مذهب ايشان برآنست ، و دادن اختصاص آنحضرت را بمدح نه از بابت محبت است ، بلكه چون به اعتقاد باطل خود آنحضرت را موافق با مذهب خود فهميدهاند در كلاميكه ميفرمايد ( ( من عرف نفسه فقد عرف ربه ) ) از اين جهت آن حضرت را بسيار مدح ميكنند ، ولى عمدهء غرض ايشان فريب دادن عوام است .
و اما معنى خبر پس هيچ مناسبتى با مقصود ايشان ندارد ، زيرا كه معنيش اينستكه هر كس بداند كيفيت خلق نفس خود را كه در آن چه حكمتها به كار برده شده است هر آينه خواهد فهميد كه خالق او عالم و قادر و حكيم و قديم ازلى خواهد بود .
و بالجمله اصل اين مذهب دو مذهب است يكى حلول و دوم اتحاد ، و باقى فروع اين دو مذهب است و هردو اين اصل باطل است .
اما حلوليه پس گويند كه خدا در ما حلول كرده است و همچنين در ابدان همهء عارفان حلول مىكند ، و بطلان اين مذهب ظاهر است از دو راه :
اول - آنكه حلولكننده محتاج است به محل چنان كه در كلام شارح گذشت و هرچه محتاج است به غير ممكن است .
دوم - آنكه ممكن است كه در يكزمان زياده از هزار عارف
ترجمه شرح باب حادى عشر يا جامع شهرستانى ( فارسى ) — صفحة 68
مساهمون: العلامة الحلي
ص٦٨