پنهان نگهداشتن صداى زنان رويكرد خاص كلاباذى به تاريخ صوفيه است . در كتاب التعرف تنها زن صوفىاى كه از او نام برده مىشود رابعهى عدويه ( متوفى 185 ه / 801 م ) است . در اين كتاب تنها سه بار از رابعه ، قديسهء مشهور بصره ياد مىشود . 4 اين يادكردها آنقدر كوتاه است كه مجالى براى شنيده شدن صداى رابعه فراهم نمىشود . براى كلاباذى رابعه بيشتر وجودى مجازى و يا وسيلهى خطابى است تا يك انسان واقعى . او بر اين باور است كه اكثر زنان در علم و عملشان نسبت به اسلام ناقصاند ، بنابراين نمىتوانند صداى مقتدر اسلام و يا صوفيه باشند . او ادعا مىكند كه اين نقص ذاتى نيست ( فى اعيانهن ) ، اما در انجام اعمال شرعى زنان ديده مىشود . كلاباذى مىگويد كه زنان در انجام اعمال شرعىشان ناقصاند ، زيرا در طول عادت ماهانهشان از نماز خواندن و روزه گرفتن منع شدهاند . افزون بر اين وى گفته است ، هرآنكس كه در دين ناقص است ، در ايمان نيز ناقص است : " انجام اعمال شرعى خود ايمان است . اين دو يكى هستند ، حتّى از ديد كسانى كه ايمان را بهطور كامل بر پايهى اعمال نمىدانند " . 5
كلاباذى در ميان صوفيان دورهى ميانهى اسلام تنها كسى نبود كه به زنان به ديدهى تحقير مىنگريست . او بدترين ايشان نبود ، بلكه تنها از نخستين مردانى بود كه با اعمال قدرتشان بر صوفيه ، آموزشها و حتى وجود زنان را در پشت پرده پنهان مىكردند . 6 در كتاب التعرف به خاطر تعداد كم زنانى كه از خرد و مقام بالايى برخوردار بودند ، توصيف رابعهى عدويه و آن زن گمنام بهگونهاى است كه به جاى اينكه وجودشان الگو و سرمشق زنان باشد ، بيشتر مايهى سرزنش و تحقير اكثر زنان مسلمانى بود كه از رسيدن به چنين مرتبهى معنوى بالايى ناتوان بودند . زنانى كه صفت
ذكر النسوه المتعبدات الصوفيات ( نخستين زنان صوفي ) ( عربي ، فارسي ) — صفحة 88
مساهمون: أبي عبد الرحمن محمد بن الحسين السُلمي
ص٨٨