به خدا قسم بسيار بيشتر از آنچه كه مىخواست خداوند او را مورد التفات قرار داد .
گفت : گفتم مرا به امرى راهنمايى كن تا با آن به خداى عزّ و جلّ نزديك شوم . گفت : او را زياد ياد كن ، كه در گور آنچه به آن خشنود شوى همين است .
ابن جوزى گفت : همينجا روايت حال رابعه را تمام مىكنم ، چرا كه كتاب جداگانهاى دربارهى او نوشتهام و اخبار و سخنان وى را در آنجا گرد آوردهام . صفة الصفوة ج 4 / 17 - 19 .
خانم كرنل در ضميمهى كتاب خود دربارهى كتاب رابعه ابن جوزى مىنويسد : برطبق نظر ماسينيون ( بهواسطهى نوشتههاى بروكلمان و گلدزيهر ) اين اثر عنوان مناقب رابعه معتزله را داشته است . بنگريد : مقالات ص 149 . در اين اثر اصطلاح معتزله به عزلت يعنى كنارهگيرى از جامعهى بشرى اشاره دارد . و ربطى به اصطلاح معتزلى بهعنوان مكتب فكرى خردگرا در ميان مسلمين ندارد . ضميمه ذكر النسوه ص 282 . - م
در اسرار التوحيد اين پرسش و پاسخ از رابعه نقل مىشود :
" بم ادركت ما ادركت ؟ قال : بكثرة قولى هذا : اعوذ بك من كلّ شاغل يشغلنى عنك و من كلّ مانع يمنعنى عنك " . از چه رسيدى بدانچه رسيدى ؟ گفت : به بسيارى گفتن اين سخن :
پناه بر تو از هرچه مرا از تو بازدارد و از هر مانعى كه از تو منع كند . اسرار التوحيد . 263 در تذكره الاولياء عطار هم اين دو جمله به عربى از وى نقل مىشود :
" شغلنى مشاهده الصّانع عن مشاهده الصّنع " مشاهدهء آفريننده مرا از مشاهدهء آفريده مانع آمد . تذكره الاولياء / 82 .
" ليس بصادق فى دعواه من لم يصبر على ضرب مولاه " در ادعايش صادق نيست آنكه در راه مشاهدهى مولاى خويش بر درد و زخم ضربهى او صبر نكند . تذكره الاولياء / 86 .
در نفحات الانس هم از رابعه مناجاتى نقل مىشود : " و عزّتك ما عبدتك خوفا من نارك و لا رغبة فى جنّتك ، بل كرامة لوجهك الكريم ، و محبه منك " . به عزّتت سوگند ، تو را از بيم آتش دوزخ و رغبت به بهشتت عبادت نمىكنم ، بلكه براى كرامت ذات كريم تو و از روى محبت تو را مىپرستم . نفحات الانس / 544 . - م
رابعه عدويه در سال 97 / 714 يا 99 / 18 - 717 در بصره متولد شد و در سال 185 / 801 در همان شهر از دنيا رفت . وى همراه معاذه عدويه و أمّ درداء همسر زاهد مشهور و صحابى معروف پيامبر سه مقدّسهى بزرگ بصرهاند . منابع دورهى قرون وسطى مقبرهى رابعه را نه در اورشليم و نه در مصر بلكه در حومهى بصره دانستهاند . ( رجوع كنيد به
ذكر النسوه المتعبدات الصوفيات ( نخستين زنان صوفي ) ( عربي ، فارسي ) — صفحة 189
مساهمون: أبي عبد الرحمن محمد بن الحسين السُلمي
ص١٨٩