" تصوف از رفتارهاى شايسته ( آداب ) شكل گرفته است : براى هر زمانى رفتار مناسب آن زمان ، براى هر مقامى رفتار مناسب آن مقام و براى هر مكانى رفتارى شايستهى آن مكان وجود دارد . آنكس كه خود را متعهد به انجام رفتار شايسته در زمان مناسب مىداند به رتبهى " مردان " ( رجال ) دستيافته است ؛ اما آنكه به رفتارهايش توجهى نمىكند ، از قرب الهى كه تصور مىكند به آن دستيافته بسيار دور است و مورد عنايتى كه گمان آن را مىبرد قرار نگرفته است . " 182
براى زنان صوفى سلمى ، ادب يكى از بخشهاى مهم طريق بندگى بود . علاوه بر آن ادب ارتباط نزديكى با مفهوم خدمت داشت . خدمت جنبهى مهمى از فتوت و تعبد بود . نيمهى دوم كتاب زنان صوفى سلمى شامل نمونههاى بىشمارى از زنانى است كه خدمتكاران شخصى شيوخ صوفى بودند ( خادمات ) و يا با خدمت به مردان فتيان دو مفهوم فتوت و خدمت را توأم كرده بودند . بهترين نمونهى خدمتكاران مشايخ صوفيه ، فاطمهى بغدادى ( بخش 37 ) است كه بهطور متوالى در خدمت پيرانى چون ابو حمزه بغدادى ( متوفى 289 / 902 ميلادى ) ، ابو الحسين نورى و ابو القاسم جنيد بود . همچنين سلمى دو تن ديگر از زنان ، به نامهاى آمنه مرجئه ( بخش 80 ) و فاطمه خانقهيه ( بخش 81 ) را توصيف مىكند كه به جاى نسوان به آنها فتيان - زنانى كه طريق عيارى مردان را در پيش گرفته بودند - مىگويد . زنان اين عنوان متناقضنما را به جهت عهدى كه براى خدمت به مردان فتيان بسته بودند ، كسب كردند . از سخنان تعليمى ايشان كه به فتوت يا خدمت مربوط مىشد و همچنين از لقب فاطمه ، خانقهيه " از صوفيان خانقاه " ، معلوم مىشود كه هر دوى اين زنان بهطور منفرد يا با ديگر زنان ، در خدمت گروههاى سازمانيافتهى فتيان بودند .
ذكر النسوه المتعبدات الصوفيات ( نخستين زنان صوفي ) ( عربي ، فارسي ) — صفحة 159
مساهمون: أبي عبد الرحمن محمد بن الحسين السُلمي
ص١٥٩