حضرت صلّى اللّه عليه و آله در پرداخت مقدارى از خمس خيبر به ده نفر از دارىها كه براى پذيرش اسلام از شام آمده بودند و همچنين به اشعرىها و رهاوىها كه از منطقهء يمن بودند ، آوردهاند و همين دلالت مىكند بر اينكه اين فهرستها بعدا تهيه شده و براى همين در كنار وصاياى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله ثبت شده است .
( 1 ) اين فهرستها به نظر ابن اسحاق و واقدى سه تا بوده است : يكى شامل همين وصايا براى طايفههاى سهگانهء دارىها و اشعرىها و رهاوىها بوده است كه ابن اسحاق سبئىها را هم اضافه كرده است و براى هر طايفهاى صد بار محصول در نظر گرفته شده بود . « 1 » و فهرست كوچك ديگرى هست كه گويى ابن اسحاق آن را از نامهاى استنساخ نموده است كه در آن بعد از بسم الله آمده است : مقدارى از گندم خيبر كه محمد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به زنانش عطا كرده است ؛ آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله صد و هشتاد بار گندم را ميان آنها تقسيم كرد و سپس به فاطمه ، دختر خود و اسامه بن زيد و مقداد بن أسود و امّ رميثه ، دختر عمر بن هشام بن مطلب مقدارى از گندم را عطا كرد . و عثمان بن عفّان و عباس را بر اين مطلب شاهد گرفت و دستور داد كه آن را بنويسند . « 2 »
( 2 ) همچنين واقدى اين فهرست را نقل كرده است ؛ ولى اختلافى كه وى با ابن اسحاق دارد ، اين است كه عنوان آن را چنين قرار داده است : بيان اطعام همسران پيامبر و ديگران از خمس غنائم خيبر . سپس همان افرادى را كه ابن اسحاق ذكر كرده است ، نام برده و اضافه كرده است كه به عباس بن عبد المطلب هم دويست بار محصول داد و او را به عنوان شاهد و نويسنده معرفى نكرده است و همچنين اسمى از گندم نياورده ، بلكه جو و خرما و هستهء آن را ذكر كرده است . « 3 »
( 3 ) در مقابل ، فهرست بزرگ ديگرى هست كه واقدى آن را بعد از فهرست صغرى و با فاصلهء يك بسم الله و بدون عنوان ذكر كرده است . اين فهرست به نظر او ، دوازده مورد كمتر از فهرست ابن اسحاق مىباشد كه بعضى از اين موردها ، همانهايى هستند كه در فهرست صغرى به صورت مكرر ذكر شدهاند .
آنگاه وصايا براى طوايف سهگانه « 4 » را بعد از آن آورده است و اين در حالى است كه ابن اسحاق فهرست افرادى را كه از محصول خيبر سهم بردهاند ، بين زنان و خويشاوندان و بعضى از زنان و مردان مسلمان دانسته است و بنا به اين نقل ، پيامبر اكرم تقسيم را از فاطمه عليها السّلام و على عليه السّلام شروع كرد و دومين نفر را عايشه و پدرش و سومين نفر را عقيل و فرزندان جعفر قرار داد . « 5 »
هامش
( 1 ) . سيره ابن اسحاق ، ج 3 ، ص 367 - 368 و مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 695 و هر بار معادل شصت صاع و هر صاع دو كيلو و هفتصد و پنجاه گرم است .
( 2 ) . همان ، ج 3 ، ص 367 .
( 3 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 693 - 694 .
( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 694 - 695 .
( 5 ) . سيرهء ابن اسحاق ، ج 3 ، ص 365 - 366 .