احاديث و روايات جمعآورى كند ، امّا در صدد برنيامده است ، افراد اين سپاه را مشخص كند كه اين گونه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در اعزام آن تأكيد داشت . او شش بار كلمه الناس را در مورد سپاه اسامه و سه بار كلمهء المسلمين و همچنين سه بار كلمهء المهاجرين الاولين را به كار برده است و يك بار كلمهء أنصار را بر المهاجرين الاولين عطف كرده و گفته است : « في رجال من المهاجرين و الأنصار . . . » و آنگاه دو نفر از انصار را نام مىبرد كه پيش از اين گذشت ؛ امّا چنان كه گذشت ، موسى بن عقبه و ابن اسحاق و همچنين ابن هشام بر كلمهء المهاجرين الاولين متمركز شدهاند و ابن اسحاق فقط يك بار در روايت عروة ، كلمهء أنصار را بر المهاجرين اضافه نموده است .
( 1 ) قول واقدى به تمام انصار تصريح نمىكند و تنها به تعدادى اشاره كرده و دو تن از آنها را نام مىبرد .
در حالى كه يعقوبى در كتاب خود به اختصار مىنويسد : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله پرچم را براى فرماندهى اسامه بر تعداد زيادى از مهاجرين و انصار بست . . . و در اين سپاه ابو بكر و عمر نيز حاضر بودند . . . و عدهاى اعتراض كرده و گفتند : او كم سن و سال است و فقط نوزده سال دارد ! امّا پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « اگر امروز دربارهء فرماندهى او اعتراض مىكنيد ، پيش از اين بر فرماندهى پدرش اعتراض مىكرديد ، در حالى كه هر دو براى فرماندهى لايق بودند . » هنگامى كه حال رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بسيار بد شد ، اسامه در اردوگاه جرف به سر مىبرد و هنوز سپاهش عازم نشده بود و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در همين حال چند بار گفته بود : سپاه اسامه را اعزام كنيد . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله چهارده روز مريض بود تا اينكه در شب دوم ربيع الاول رحلت كرد . « 1 »
( 2 ) يعقوبى بر خلاف واقدى مىگويد كه مريضى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله تقريبا در نيمهء ماه صفر شروع شد . اما با او در اين موافق است كه سپاه اسامه دو هفته قبل از رحلت آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله آماده شده بود ، اما حركت نكرد .
( 3 ) طبرى ، خبر ابن اسحاق را كه مىگويد : بيمارى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در چند باقيمانده از ماه صفر شروع شد ، ذكر مىكند و آن را با آنچه كه واقدى بيان كرده است : « بيمارى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در دو شب باقيمانده از ماه صفر شدت گرفت » ، تأييد مىكند . سپس خبرى از سيف بن عمر به نقل از عروة ذكر مىكند كه گفت : آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله بعد از محرم بيمار شد . آنگاه خبر ديگرى از سيف ، از ابن جذع يا جزع « 2 » أنصارى روايت مىكند كه گفت : بعد از انتصاب اسامه به فرماندهى ، آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در ماه محرم مريض شد .
گويى كه وى قول سابق را كه تأييد شده بود ، كنار گذاشته و بر خبر منفرد أخير اعتماد كرده و گفته است : سپس در ماه محرم ( ؟ ) سپاهى را به فرماندهى اسامه به سوى شام فرستاد ( ! ) و ابن اثير هم در نقل اين خبر از او پيروى كرده است !
هامش
( 1 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 113 .
( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 147 و 184 - 185 .