كثرت سؤالهايشان و اختلاف در مورد پيامبرانشان هلاك ابدى شدند ! اگر چيزى را بر شما واجب گردانيدم ، تا مقدارى كه توانايى داريد ، آن را به جاى آوريد و اگر شما را از چيزى نهى كردم ، از آن اجتناب كنيد . « 1 »
( 1 ) مرحوم علامه طباطبايى در الميزان خبر عبد اللّه بن حذافهء سهمى را از الدر المنثور نقل كرده و در شرح آن گفته است : اين روايت با وجود اضطرابهايى كه در متن آن وجود دارد ، از طرق مختلفى نقل شده است ، ولى با اين وجود ، قابل انطباق بر آيه نيست « 2 » ؛ زيرا آيه دلالت مىكند بر اينكه سؤال مربوط به احكام شرعى بوده است كه اصرار در تعيين دقيق خصوصيات و متعلقات آن ، سؤالها و نكتهسنجىهاى بعدى را به دنبال داشته است ، چنان كه در قصهء مربوط به گاو بنى اسرائيل چنين مسألهاى رخ داد . « 3 »
با بررسى روايات فوق ، چنين به نظر مىرسد كه روايت حضرت على عليه السّلام در مورد سؤال سراقة يا عكاشة بيشترين مطابقت را با آيهء 101 دارد و عجيب اين است كه علامه به اين نكته اشاره نكرده است !
( 2 )
جزيه گرفتن از اهل كتاب
در آيهء 105 سورهء مائده آمده است :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »
؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، به خودتان بپردازيد . هرگاه شما هدايت يافتيد ، آن كس كه گمراه شده است ، به شما زيانى نمىرساند . بازگشت همهء شما به سوى خداست . پس شما را از آنچه انجام مىداديد ، آگاه خواهد كرد .
( 3 ) واحدى از كلبى به نقل از ابن عباس روايت كرده است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به منذر بن ساوى نامهاى نوشته و از او خواسته بود كه اهل هجر را به اسلام دعوت كند . او در نامهاش نوشته بود : « باديهنشينان ، بايد اسلام را بپذيرند و الّا با آنها بجنگ و اما از اهل كتاب و مجوس ، بپذير كه اسلام بياورند يا جزيه بپردازند . »
وقتى منذر نامهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را قرائت كرد ، باديهنشينان اسلام آوردند و اهل كتاب و مجوس قبول كردند كه جزيه بپردازند . به دنبال آن منافقان باديهنشين گفتند : از محمد عجيب است كه گمان مىكند خداوند او را فرستاده است تا با مردم بجنگد تا اسلام بياورند ؛ اما با اين حال از مشركان اهل كتاب هجر ،
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، ص 386 .
( 2 ) . الميزان ، ج 6 ، ص 155 .
( 3 ) . همان ، ج 6 ، ص 153 - 154 . در واقع مفاد آيه 101 چنين است : از مطالبى كه خدا آنها را بخشيده و دربارهء آنها حرفى نزده است ، سؤال نكنيد ؛ زيرا اگر سؤال كنيد ، به هنگام نزول قرآن ، حكم آن بيان شده و بر شما واجب مىشود كه در اين صورت باعث ناراحتى شما مىگردد .