پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به همسرانش فرمود : اين آخرين حج شما بود « 1 » و پس از آن محدوديتهايى براى آنها ظاهر شد .
( 1 ) واقدى معين نكرده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در چه تاريخى به مدينه بازگشت ؛ اما ابن اسحاق گفته است :
« آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله باقيمانده ذى الحجّه را در مدينه ماند » . « 2 »
پيش از اين گفته شد كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله چهار روز مانده به ذى الحجّه از مدينه خارج شد و در چهارم ذى الحجّه وارد مكه شد . بنابراين در طول هشت روز ، مسافت مدينه تا مكه را پيموده است و در اين صورت به هنگام بازگشت هم اين فاصله را در هشت روز طى كرده است . و چنان كه گذشت آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در چهاردهم ذى الحجّه از مكه حركت كرد و پس از چهار روز ، يعنى در هيجدهم ذى الحجّه به غدير خم رسيد كه در 185 كيلومترى مكه واقع شده است . در اين صورت اگر بقيهء مسير را در طول چهار يا پنج روز طى كرده باشد ، در هفتهء آخر ذى الحجّه به مدينه رسيده است و اگر سه روز هم در غدير خم توقف كرده باشد - چنان كه در رواياتى آمده بود - در بيست و پنجم ذى الحجّه وارد مدينه شده است .
( 2 )
اسلام آوردن طايفهء بنو حنيفه
در اخبار مربوط به اولين نامههاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آمد كه : آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله نامهاى به دو امير طايفهء بنو حنيفه :
هوذة بن على و ثمامة بن اثال فرستاد و آنان را به اسلام دعوت كرد ، اما آنها به نامه جواب مثبت ندادند و هوذة درخواست كرد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله او را در رياست شريك كند تا از او پيروى نمايد . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در پاسخ وى فرمود : نه ، هيچ كرامتى براى او نباشد و خودش و پادشاهىاش نابود شود . پس از آن ، وقتى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از فتح مكه بازگشت ، جبرئيل بر وى نازل شد و به او فرمود كه دعايش مستجاب شده و هوذة به هلاكت رسيده است .
( 3 ) آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله دربارهء ثمامه فرموده بود : خدايا مرا بر ثمامه مسلط كن به دنبال آن ثمامه در نيمهء سال هشتم هجرى و پيش از فتح مكه اسير شد و اسلام آورد و پيروانش را به اسلام دعوت كرد .
از جملهء كارهاى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، براى تأليف قلوب رؤساى قبايل اين بود كه اگر اسلام مىآوردند ، از حملهء مسلمانان در أمان مانده و بر رياست خويش باقى مىماندند . و ظاهرا ثمامه هم از كسانى بوده است كه داوطلبانه اسلام آورده است ؛ زيرا در منابع اوليه آمده كه وى عامل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در يمامه بوده
هامش
( 1 ) . سيرهء ابن اسحاق ، ج 4 ، ص 253 .
( 2 ) . ولى با اين حال فقط سوده ، دختر زمعة و زينب بنت حجش به سفارش پيامبر صلّى اللّه عليه و آله عمل كردند ! و بقيه پس از رحلت رسول خدا ، حج به جاى آوردند .