و از جمله دلسوزىهاى خداوند تبارك و تعالى اين است كه آنها را از خصلتهاى ناپسند ، يكى پس از ديگرى به خصلتهاى خوب منتقل مىكند ، در حالى كه اگر تمام خصلتها را يكباره تشريع مىكرد ، همگى هلاك مىشدند . »
( 1 ) در روايت ديگرى از آن حضرت عليه السّلام نقل شده است : خداوند هيچ پيامبرى را مبعوث نكرد ، مگر اينكه تحريم خمر از اجزاى دين او بوده است . و مردم از خصلتهاى زشت يكى پس از ديگرى به خصلتهاى خوب منتقل مىشوند و اگر خداوند تمام احكام را يكباره بر آنها نازل كند ، از پذيرش دين ناتوان مىگردند . « 1 »
در آيهء 93 مائده آمده است :
« لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا إِذا مَا اتَّقَوْا وَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ »
؛ بر كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كردهاند ، گناهى در آنچه قبلا خوردهاند ، نيست ، در صورتى كه تقوا پيشه كنند و ايمان بياورند و كارهاى شايسته كنند ، سپس تقوا پيشه كنند و ايمان بياورند ، آنگاه تقوا پيشه كنند و احسان نمايند ، و خدا نيكوكاران را دوست مىدارد .
( 2 ) قمى در تفسير خود در ذيل آيهء فوق مىنويسد : « پس از منع غليظ و شديد نسبت به شرابخوارى و قماربازى ، و سختگيرى فوق العاده نسبت به آن ، عدهاى از مهاجرين و انصار به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله عرض كردند : اى رسول خدا ، بدين ترتيب بعضى از رفقاى ما كه شراب خوار بودند و كشته شدند ، به هلاكت ابدى دچار شدهاند ، زيرا خداوند اين دو عمل را نجس و از اعمال شيطانى شمرده است و شما هم سخنان تكاندهندهاى دربارهء اين دو عمل زشت فرمودهايد . در اين صورت آيا راه نجاتى براى آنان نيست ؟ در جواب اين سؤال آيهء 93 نازل شد . « 2 »
آيات 94 تا 99 به بيان احكام مربوط به صيد خشكى و دريايى در حال احرام برمىگردد كه متناسب با نزول سورهء مائده بعد از حجة الوداع مىباشد ؛ اما آيهء 100 مىفرمايد :
« قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »
؛ بگو : « پليد و پاك يكسان نيستند ، هرچند كثرت پليدها تو را به شگفت آورد . پس اى خردمندان ، از خدا پروا كنيد ، باشد كه رستگار شويد . »
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 6 ، ص 395 ؛ شيخ طوسى ، تهذيب ، ج 9 ، ص 102 . عجيب اين است كه علامه طباطبايى در الميزان ، ج 6 ، ص 117 آورده است : شارع مقدس خمر را به خاطر مصالح سياسى - دينى در اجراى احكام شرعى به تدريج تحريم كرد ! ! .
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 181 - 182 . و شيخ طوسى آن را از ابن عباس در التبيان ، ج 4 ، ص 20 نقل كرده و از او در مجمع البيان آمده است . مثل همين روايت در اسباب النزول واحدى ، ص 170 به نقل از بخارى از براء بن عازب آمده است .