اين روايت در مورد شأن نزول آيه با زمان نزول سورهء مائده كه بعد از حجة الوداع بوده است هماهنگى و انسجام دارد .
( 1 )
تأكيد بر حرمت خمر
در ذيل آيهء 219 سورهء بقره و ضمن حوادث سال دوم هجرى ، دربارهء تحريم خمر بحث كرديم . سپس اين تحريم به صورت شديدترى بعد از جنگ احد و در واقع بعد از غزوهء بنى نضير در ماه ربيع الاول سال چهارم هجرى تكرار شد . بدين مناسبت آيهء 43 سورهء نساء نازل شد كه مىفرمايد :
« لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى
؛ در حال مستى به نماز نايستيد .
در ضمن حوادث سال چهارم گفتيم كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله دستور داد تا خمرههاى شراب كه از خرماى تازه تهيه شده بود ، سرنگون شود ، اما قمى همين خبر را در ذيل آيات نود تا نود و سوم سورهء مائده آورده است .
زمخشرى در ربيع الأبرار مىنويسد : در سه نوبت آياتى در خصوص تحريم شراب نازل شد و در ابتدا اين آيه نازل شد :
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما . . . »
« 1 » ؛ دربارهء شراب و قمار از تو مىپرسند . بگو كه در آن دو گناهى بزرگ ، و منافعى براى مردم است ، ولى گناهشان از نفعشان بزرگتر است .
پس از نزول اين آيه ، عدهاى از مسلمانان آن را ترك كردند و عدهاى هنوز آن را مىنوشيدند تا اينكه يكى از آنها كه شراب نوشيده بود ، به نماز ايستاد و در نماز سخنهاى بيهوده گفت ، لذا اين آيه نازل شد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى . . . »
« 2 » ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، در حال مستى به نماز نايستيد .
( 2 ) پس از نزول اين آيه هم ، عدهاى هنوز شراب مىنوشيدند تا اينكه عمر شرابخوارى كرد و در حالت مستى استخوان چانهء شترى را برداشت و با آن سر عبد الرحمن بن عوف را زخمى كرد ، سپس در گوشهاى نشست و با اشعار أسود بن يعفر براى كشتهشدگان مشرك بدر ، نوحهسرايى كرد ! اين خبر به گوش رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله رسيد و بسيار ناراحت شد . او در حالى كه ردايش بر زمين كشيده مىشد به سوى عمر حركت كرد و عصايش را بلند كرد تا بر سر عمر بكوبد ! بلافاصله عمر گفت : از غضب خدا و رسولش به خدا پناه مىبرم ! به دنبال آن آياتى نازل شد تا آنجا كه خداوند مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) ، 219 .
( 2 ) . نساء ( 4 ) ، 43 .