ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ . . . »
، رسول خدا فرمود : اى جبرئيل ، مردم تازه مسلمان هستند و خوف آن را دارم كه دچار شك و ترديد شوند و از من اطاعت نكنند . پس جبرئيل به آسمان عروج كرد .
در روز دوم جبرئيل در غدير [ به همين صورت آمده است ! ] بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نازل و فرمود : اى محمد !
« بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ . . . »
، اما آن حضرت عرض كرد : اى جبرئيل ، مىترسم كه اصحابم با من مخالفت كنند ! به دنبال آن جبرئيل به آسمان عروج كرد .
در روز سوم جبرئيل بر رسول خدا نازل شد ، در حالى كه آن حضرت در غدير خم بود و فرمود : « يا أيها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و اللّه يعصمك من الناس . . . » . وقتى كه رسول خدا اين سخن را شنيد ، به مردم فرمود : به خدا قسم كه از اين مكان تكان نمىخورم تا رسالت پروردگارم را ابلاغ كنم . » « 1 »
( 1 ) علامه طباطبائى در اين باره مىفرمايد : « بايد در آيهء سوم سورهء مائده كه مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ »
و احاديثى كه دربارهء آن از طرف شيعه و سنى وارد شده و خبرهاى متواتر مربوط به حادثهء غدير خم و اوضاع اجتماعى زمان رسول خدا دقت كرد . آنچه از تأمل و دقت در اين امور به نظر مىرسد ، اين است كه موضوع ولايت چند روز قبل از غدير نازل شده بود ، اما پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از اعلان آن واهمه داشت ، زيرا مىترسيد كه مورد قبول قرار نگيرد و يا نسبت به وى سوءقصدى انجام گيرد و به دنبال آن امر دعوت الهى مختل شود ، براى همين اعلان اين امر را به تأخير مىانداخت و امروز و فردا مىكرد تا اين كه آيهء شصت و هفت سورهء مائده نازل شد . آنگاه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين دستور الهى را اعلان كرد .
بنابراين اين احتمال وجود دارد كه خداوند بخش اعظم سورهء مائده كه امر ولايت هم در آن بوده است را در روز عرفه ( يا غروب آن ) بر پيامبر اكرم نازل كرده باشد و آن حضرت آن را تلاوت كرده باشد ، اما بيان امر ولايت را تا غدير به تأخير انداخته باشد . در اين صورت بعيد به نظر نمىرسد كه مقصود بعضى از روايات كه مىگويد : اين آيه در غدير نازل شده است ، تلاوت اين آيه به وسيلهء پيامبر اكرم باشد و در صدد بيان شأن نزول آيه بودهاند و بدين جهت گفتهاند كه اين آيه در روز غدير نازل شده است ، بنابراين هيچ منافاتى بين اين دو دسته از اخبار نيست . « 2 »
( 2 )
در غدير خم
در كتاب احتجاج از امام باقر عليه السّلام روايت شده است : هنگامى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به غدير خم كه در سه مايلى
هامش
( 1 ) . جامع الاخبار ، ص 10 - 13 و از او در بحار الانوار ، ج 37 ، ص 165 - 166 .
( 2 ) . الميزان ، ج 5 ، ص 196 - 197 .