( 1 )
تعداد شاهدان غدير
ابن شهر آشوب در كتاب مناقب ، خبر غير متعارفى را به صورت مرسل از امام عليه السّلام چنين نقل كرده است :
« پيامبر اكرم در روز غدير در ميان هزار و سيصد مرد برخاست . » « 1 » در حالى كه از احتجاج از قول امام باقر عليه السّلام نقل كرديم : « تعداد افرادى كه از مدينه و اطراف آن و باديهنشينان به همراه پيامبر ، حج را به جاى آوردند به هفتاد هزار نفر يا بيشتر بالغ مىشد . به تعداد اصحاب موسى كه هفتاد هزار نفر بودند و از آنها براى جانشينى هارون بيعت گرفت ، اما پيمان را شكستند و از گوسالهء سامرى پيروى كردند . « 2 »
البته اين خبر تعداد افراد مدينه و اطراف آن و باديه را با هم نقل كرد و مشخص ننموده است كه تعداد هر كدام چقدر بوده است ، اما در دو خبرى كه از امام صادق عليه السّلام وارد شده است ، به تعداد هر كدام اشاره شده است .
( 2 ) در يكى از آنها آمده است : « رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از مدينه براى حج خارج شد در حالى كه پنج هزار نفر از اهل مدينه در مشايعت وى بودند و از مكه بازگشت در حالى كه پنج هزار نفر از اهل مكه وى را مشايعت مىكردند ؛ بنابراين ده هزار نفر از اهل مكه و مدينه شاهد ولايت على عليه السّلام بودند . « 3 » و در دومى آمده است : هنگام بازگشت رسول خدا از حجة الوداع ، پنج هزار نفر از اهالى مدينه همراه او بودند و ده هزار مرد از اهل يمن از مكه خارج شده بودند و او را مشايعت مىكردند . « 4 »
( 3 ) مطلب در اين خبر به اين صورت آمده است و در هيچ خبر ديگرى ، اين عدد يا چيزى نزديك به آن ذكر نشده است كه همراه على عليه السّلام يا بدون او براى حج آمده باشند . از سوى ديگر يمن در جنوب مكه و در سمت راست آن قرار دارد ، در حالى كه مدينه در شمال مكه قرار دارد ، بنابراين همراهى آنان با رسول خدا تا جحفه و غدير خم بسيار بعيد به نظر مىرسد ، با توجه به اين كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله دستور به مشايعت هم نداده بودند . « 5 »
هامش
( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 3 ، ص 35 . احتمال قوى اين است كه اين خبر را از تفسير فرات كوفى از قول ابو ذر غفارى نقل كرده باشد ، ص 516 .
( 2 ) . الاحتجاج ، ج 1 ، ص 69 .
( 3 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 332 .
( 4 ) . جامع الاخبار ، ص 10 - 13 و از او در بحار الانوار ، ج 27 ، ص 165 .
( 5 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 27 ، ص 150 از كتاب مناقب ابن جوزى نقل كرده است : صد و بيست هزار نفر از صحابه و اعراب و افرادى كه در اطراف مكه و مدينه ساكن بودند ، همراه آن حضرت بودند ، بنابراين احتمال دارد كه آنچه در روايات ائمه عليهم السّلام آمده است مبنى بر اين كه ده الى بيست هزار نفر از اهل مدينه و مكه در غدير حاضر بودهاند ، اشاره بر صحابهء آن حضرت داشته باشد .