ارسال وصىّ
( 1 ) از علامهء طباطبايى نقل شده كه روايات منقوله نزديك است بر شخص واحدى اجتماع كنند كه اختصاص به ابلاغ سوره برائت به وسيلهء حضرت على عليه السّلام دارد . بعضى از اين روايات دلالت مىكند بر اينكه آيات برائت نه عدد و برخى دلالت دارد كه ده عدد و برخى ديگر دلالت مىكند كه شانزده عدد بودهاند . . . او در ادامه مىگويد : اينها آياتى است كه او براى فصل اول برگزيده است و در اين فصل شانزده آيه را انتخاب كرده و به تفسير آنها پرداخته است و در توجيه آن مىگويد : اتصال اين فصل با آيات بعدى واضح نيست و بلكه خالى از تكلّف نمىباشد . « 1 »
در هر حال بعد از آنكه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله وصى خودش عليه السّلام را با آيات برائت به سوى مشركان فرستاد ، آخرين حادثهاى كه مربوط به شئون اين سوره بود ، در ايام موسم حجّ واقع شد ، براى همين بيان آن را به بعد موكول مىكنيم و بسيارى از اخبارى كه اسباب نزول را بيان مىكنند در واقع از آيات اين سوره هستند كه ما آنها را ضمن حوادث غزوه تبوك به ترتيب نقل مىكنيم و در اينجا به بيان حوادثى مىپردازيم كه شايد بعد از غزوه و قبل از نزول سورهء توبه رخ داده است .
( 2 )
تفاخر عباس نسبت به على عليه السّلام
در منابعى كه در دسترس ما است ، شأن نزول خاصى را براى آيههاى 17 و 18 نيافتيم كه خداوند مىفرمايد :
« ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ »
، مشركان حق ندارند كه به تعمير مساجد بپردازند .
گويى كه اين دو آيه ، خلع يد مشركان از مسجد الحرام را زمينهسازى مىكند . و با آياتى كه بعد از آنها مىآيد مناسبت دارند ، آنجا كه خداوند مىفرمايد :
« أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ »
؛ آيا سيراب ساختن حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند كار كسى پنداشتهايد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد مىكند ؟ نه ، اين دو پيش خدا يكسان نيستند ، و خدا بيدادگران را هدايت نخواهد كرد .
كه از آيهء 19 تا آخر آيهء 22 را شامل مىشود .
در اخبار مربوط به مكه گذشت كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله شخصى را به دنبال عثمان بن أبى شيبه از بنى عبد الدار فرستاد و كليد كعبه را از او گرفت و سپس به وى بازگرداند . در اينجا مىبينيم كه گويى او هم از جمله افراد اهل مكه است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از آنها خواست تا از مكه بيرون بيايند .
هامش
( 1 ) . همان ، ج 9 ، ص 199 .