( 1 ) شيخ طوسى در تبيان از قتاده ، از ابن عباس ، از جابر و ابن عمر روايت كرده است : رسول الله صلّى اللّه عليه و آله عباى خودش را بر ابن ابى بن سلول پوشانيد و قبل از آنكه از نماز بر جنازهء منافقين با نزول سورهء توبه نهى شود « 1 » ، بر جنازهء او نماز خواند .
( 2 ) اين قضيه از شيخ طوسى در مجمع البيان نقل شده است و سپس به نقل از زجاج افزوده است : از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله سؤال شد : چرا لباست را دادى تا در آن كفن شود ، در حالى كه ابن ابى كافر بود ؟ فرمود :
لباس من ، او را از خدا بىنياز نمىكند و من از خدا اميد دارم كه به واسطهء اين كار عدهء زيادى داخل دايرهء اسلام شوند ! سپس روايت كرده است : در حدود هزار نفر از منافقان خزرج وقتى ديدند كه رئيس آنها ابن ابى ، به وسيله لباس رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از او طلب شفا يا شفاعت كرد ، ايمان آوردند و مسلمان شدند . « 2 »
عدهاى گفتهاند كه تمام آيات صدوبيستونهگانه سورهء توبه ، قبل از مرگ عبد الله بن ابى نازل شده است و اين غير معقول است ، زيرا در اوايل ثلث اخير آن در آيه 87 آمده است :
« وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ »
؛ هرگز بر هيچ مردهاى از منافقان نماز مگزار و بر سر قبرش نايست ، چرا كه آنان به خدا و رسول او كافر شدند و در حال فسق مردند .
و چگونه مىشود كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله با نص صريح آيه ، براى به دست آوردن قلب منافقين و نرمش با آنها ، مخالفت كند « 3 » ؟ ! اگر چه اين كار براى متمايل كردن قلبهاى ايشان به اسلام باشد .
( 3 )
نزول سورهء توبه و اهداف آن
بيشتر اين سوره دربارهء جنگ با مشركان و سپس احتجاج عليه منافقان است . در ابتداى آن آياتى است كه برائت از عهد و پيمانهاى مشركان و جنگ با آنها و اهل كتاب را اجازه مىدهد . سپس در ضمن آياتى به تشويق براى جنگ و بيان حال تخلف كنندگان از آن مىپردازد و آنگاه در مورد ولايت كفار و زكات و امور ديگر صحبت مىكند . « 4 »
آيات نشان مىدهد كه منافقان جماعتى را تشكيل مىدادند ، چنان كه مىفرمايد :
« إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً بِأَنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ »
؛ اگر از طائفهاى از شما بگذريم ، طايفهء ديگر را عذاب مىكنيم ، زيرا مجرم بودند .
هامش
( 1 ) . تبيان ، ج 5 ، ص 268 و 271 ؛ مجمع البيان ، ج 5 ، ص 84 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 87 .
( 3 ) . الميزان ، ج 19 ، ص 367 و نك : مقالهء سيد مرتضى مرتضى در مجلهء الهادى ، سال ششم ، شمارهء سوم و مقاله سيد جعفر مرتضى : التكبير على الميت در كتاب دراسات و بحوث ، ج 1 ، ص 242 ، چاپ اول .
( 4 ) . الميزان ، 9 : 146 .