( 1 )
ملحقشوندگان
واقدى مىنويسد : عدهاى از مسلمانان ، بدون آنكه مشكلى با رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله داشته باشند ، از همراهى با آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله كوتاهى كردند تا اينكه از لشكر وى جا ماندند .
از جملهء آنها مرارة بن ربيع و هلال بن اميه واقفى بودند . هلال گفت : به خدا قسم كه به خاطر شك و ترديد ، از همراهى با آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله خوددارى نكردهام ، بلكه به خودم گفتم : شترى مىخرم و به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله ملحق مىشوم . در راه مرارة بن ربيع را ديدم . او نيز همانند من بود ، لذا به هم گفتيم : فردا دو شتر مىخريم و به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله ملحق مىشويم و از آنها عقب نمىمانيم ، زيرا سبك هستيم و هر كدام يك شتر داريم . ما همينطور امروز و فردا مىكرديم و رفتن ما به تأخير مىافتاد . . . در اين ميان بسيارى از افراد باقىمانده را مىديدم كه از منافقين يا معذورين هستند ، براى همين با ناراحتى زياد به خانه بر مىگشتم . . .
( 2 ) از افراد ديگرى كه در تبوك شركت نكرد ، كعب بن مالك ( انصارى ) شاعر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بود . او باقى نمانده بود تا شترى تهيه كند ، بلكه خودش گفته است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و مسلمانان آمادهء حركت شدند . من نيز آمادهء حركت شدم و شروع به جمعآورى وسايلم كردم ، اما ديدم كه هنوز بعضى از كارهايم باقىمانده است . همين طور مشغول جمع و جور كردن كارهايم بودم كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در روز پنجشنبه حركت كرد . در اين حال هنوز بعضى از كارهايم باقىمانده بود . پيش خود گفتم : يك يا دو روز ديگر خارج مىشوم و به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله ملحق مىشوم ، اما همين طور روزها از پى هم مىگذشت و من خارج نشده بودم ؛ تا اينكه يك روز دو شتر را تجهيز كردم و گفتم : امروز حركت مىكنم و به زودى به آنها ملحق مىشوم ، اما خارج نشدم ! . . . در طول غيبت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هرگاه از منزل خارج مىشدم ، مىديدم افرادى كه باقى ماندهاند يا از كسانى هستند كه خدا عذر آنها را پذيرفته و يا از كسانى هستند كه در دينشان نقصى وجود دارد و منافق هستند . « 1 »
( 3 ) از افراد ديگر ، ابو ذر بود . او مىگفت : شتر من بسيار ضعيف بود و نمىتوانست مرا حمل كند . پيش
هامش
ابن حبّان و ابن حزيمه و بيهقى با رجال موثق از عايشه نقل كردهاند : نمازهاى ابتدايى در مكه دو ركعتى بود و پس از هجرت ، دو ركعت به آنها اضافه شد و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هنگامى كه به سفر مىرفت ، همانند قبل از هجرت ، نمازها را به صورت دو ركعتى مىخواند ؛ نك : التقويم القطرى ، ص 175 .
( 1 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 996 - 998 و در سيرهء ابن اسحاق ، ج 4 ، ص 176 روز پنجشنبه ذكر نگرديده است و در تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 115 ، حديث 151 از امام صادق عليه السّلام به اين مطلب اشاره شده است و در تفسير قمى ، ج 1 ، ص 296 بدون سند آمده است و در تبيان ، ج 5 ، ص 296 و 316 ، از مجاهد و قتاده ، از ابن عباس و جابر نقل گرديده و در مجمع البيان ، ج 5 ، ص 104 و 120 از اين دو كتاب نقل گرديده است .