( 1 ) در اينجا نيز ، يك بار ديگر نسخهء زركشى « 1 » كه خبر ترتيب نزول سورهها را از ابن عباس روايت مىكند با نسخهء طبرسى به نقل از حسكانى « 2 » تفاوت دارد . به اين صورت كه زركشى سورهء برائت را بر مائده مقدم داشته ، در حالى كه ديگران و از جمله طبرسى مائده را بر سورهء برائت مقدم داشتهاند . اين در حالى كه در ابتداى سورهء مائده از تفسير عياشى با سند وى از امام صادق عليه السّلام روايت شده است : سورهء مائده به صورت كامل و يكباره نازل شده است و از امام صادق عليه السّلام ، از على عليه السّلام روايت شده است . آخرين سورهاى كه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نازل شد ، سورهء مائده بود . « 3 »
( 2 ) اين روايت را شيخ طوسى از شعبى و ابن مبشر و ابن عمر « 4 » نقل كرده است و حتى علامه طباطبايى گفته است : راويان احاديث در اين اختلاف ندارند كه سورهء مائده آخرين سورهاى بوده است كه در اواخر عمر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله بر او نازل شده است . « 5 » و در تفسير قمى با سند وى از امام صادق عليه السّلام آمده است :
سورهء برائت بعد از بازگشت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله از غزوهء تبوك در سال نهم هجرى بر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله نازل شد . « 6 »
( 3 )
قضاياى اطراف طائف
قبل از پرداختن به غزوهء تبوك به بيان حوادثى مىپردازيم كه قبل از اين غزوه رخ داده است .
گفته شد كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله دست از محاصره طائف كشيد و روانه مكه شد و از آنجا به سوى مدينه رفت و اهل طائف را بر كفرشان رها كرد . تنها در اثناى محاصرهء طائف ، به بعضى از مناطق اطراف آن حمله كرد . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله از ماه صفر سال نهم هجرى ، حمله به اطراف طائف را از سر گرفت . آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله قطبة بن عامر را به سوى طايفهاى از خثعم كه در ناحيهء بتاله در اطراف طائف سكوت داشتند ، اعزام كرد و سفارش نمود كه روزها مخفى شوند و شبها حركت كنند و سلاحهاى خويش را مخفى نگاه دارند .
آنها شبانه از مدينه خارج شدند و از ناحيه فتق ( از نواحى طائف ) پيش رفتند تا به دشت مسحاء ( از نواحى طائف به سمت شرف ، بين مكه و مدينه ) رسيدند . در آنجا به مردى برخوردند و از او دربارهء
هامش
( 1 ) . البرهان ، ج 1 ، ص 194 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 613 .
( 3 ) . همان ، ج 3 ، ص 231 .
( 4 ) . تبيان ، ج 3 ، ص 413 .
( 5 ) . الميزان ، ج 5 ، ص 157 .
( 6 ) . تفسير قمى ، ج 1 ، ص 281 .