شما و فرزندان شما دشمن شمايند ، از آنان برحذر باشيد و اگر ببخشاييد و درگذريد و بيامرزيد ، به راستى خدا آمرزندهء مهربان است .
( 1 ) در روايت ابى جارود از امام باقر عليه السّلام آمده است : اين آيه در شأن افرادى نازل شده است كه مىخواستند به مدينه هجرت كنند ، اما فرزندان و همسران مانع مىشدند و مىگفتند : تو را سوگند مىدهيم كه نروى ، زيرا بعد از تو ما بدبخت و بيچاره مىشويم . در اين ، ميان عدهاى از خانوادهء خود اطاعت مىكردند و هجرت نمىكردند ، براى همين خداوند آنها را از اطاعت فرزندان و همسران بر حذر داشت .
و عدهاى آنها را رها كرده و به سوى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هجرت مىكردند و مىگفتند : به خدا قسم كه اگر شما همراه من هجرت نكنيد و بعدا خدا من و شما را در مدينه به هم برساند ، هيچ فايدهاى براى شما نخواهم داشت ؛ اما پس از آن كه خداوند ميان آنها را جمع كرد ، به آن مهاجران دستور داد كه به خانوادهء خود نيكى كنند و صله رحم داشته باشند و به عهد و پيمانها وفادار باشند و فرمود :
« . . . وَ إِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
.
( 2 ) مرحوم طبرسى مىنويسد : عدهاى از افراد ، وقتى كه مىخواستند به مدينه هجرت كنند ، خانواده و فرزندان مانع مىشدند . پس از مدتى كه با اصرار و پافشارى به مدينه هجرت مىكردند ، مىديدند كه افرادى كه زودتر هجرت كردهاند ، در دين فقيه شدهاند و چيزهاى بسيارى ياد گرفتهاند . بعدها وقتى خانواده يا فرزندان اين مهاجرين در مدينه به آنان ملحق مىشدند ؛ چون قبلا مانع هجرت آنها شده بودند ، از پرداخت نفقه به آنان خوددارى مىكردند . پس خداوند دستور داد كه : « ببخشاييد و درگذريد و بيامرزيد » « 1 » .
در آيهء پانزدهم مىفرمايد :
« إِنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ . . . »
؛ اموال شما و فرزندانتان صرفا وسيلهء آزمايشى براى شمايند . . . طبرسى دربارهء آن مىنويسد : منظور اين است كه خدا را به خاطر اموال و اولاد ، معصيت نكنيد و آنها را بر اجر عظيم و پاداشى كه نزد خدا داريد ، ترجيح ندهيد . « 2 »
( 3 ) در اينجا بايد گفت كه هر فتنهاى ( آزمايشى ) براى هر كسى گمراهكننده نيست . سيد رضى در نهج البلاغه از على عليه السّلام روايت كرده است كه فرمود : هيچ كس نگويد : خدايا ، من از فتنه ( آزمايش ) به تو پناه مىبرم ؛ زيرا هيچ كس نيست كه در معرض فتنه نباشد و خداوند متعال مىفرمايد : « اموال شما و فرزندانتان براى شما فتنه هستند » . پس هر كس مىخواهد به خدا پناه ببرد بايد از لغزش و گمراهىهاى فتنه به خدا پناه ببرد . « 3 »
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 452 .
( 2 ) . همان ، ج 10 ، ص 453 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، حكمت 93 ؛ طبرسى مثل آن را در مجمع البيان ، ج 10 ، ص 452 از ابن مسعود روايت كرده است .