مىزنيد ، بلكه با تعظيم و خضوع بگوييد : اى رسول خدا ، اى پيامبر خدا . و از ابن عباس نقل شده است : از نفرين او به خاطر كارهايى كه انجام مىدهيد بر حذر باشيد ، زيرا دعا و نفرين او ، همانند دعا و نفرين بعضى از شما عليه بعضى ديگر نيست ، بلكه مستجاب مىشود . « 1 »
( 1 ) و طبرسى در مجمع معناى سومى را بيان كرده كه آن هم براى تعظيم و تكريم وى مىباشد . او مىنويسد : دعوت رسول اللّه به چيزى را ، همانند دعوت بعضى از شما ، از بعضى ديگر ندانيد . چيزى كه او شما را بدان دعوت مىكند ، همانند دعوتهاى شما نيست ، زيرا اگر از دعوت او نافرمانى كنيد ، مثل اين است كه از دعوت خدا سرپيچى كردهاند . « 2 »
اين معنا ، چنان كه علامه طباطبايى گفت است ، با سياق آيات موافقتر است . « 3 »
( 2 )
امتحان ايمان
سورهء بعدى كه نازل شده است ، سورهء حج مىباشد . « 4 » در آيهء سوم اين سوره آمده است :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ »
؛ برخى از مردم دربارهء خدا بدون هيچ علمى مجادله مىكنند و از هر شيطان سركشى مىنمايند .
و در آيهء هفت آمده است :
« وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ . ثانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ نُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَذابَ الْحَرِيقِ »
؛ و از ميان مردم كسى است كه دربارهء خدا بدون هيچ دانش و بىهيچ رهنمود و كتاب روشنى به مجادله مىپردازد . آن هم از سر نخوت ، تا مردم را از راه خدا گمراه كند . در اين دنيا براى او رسوايى است و در روز رستاخيز عذاب آتش سوزان را به او مىچشانيم .
( 3 ) شيخ طوسى در تبيان در شأن آيهء اخير و طبرسى در مجمع در شأن آيهء اول از ابن عباس روايت كردهاند : اين دو آيه در مورد نضر بن حارث بن كلده « 5 » است كه از اسراى بدر بود و على عليه السّلام او را به دستور
هامش
( 1 ) . تبيان ، ج 7 ، ص 457 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 248 - 249 .
( 3 ) . الميزان ، ج 15 ، ص 166 - 167 و 171 .
( 4 ) . التمهيد ، ج 1 ، ص 107 و مجمع البيان ، ج 1 ، ص 612 - 613 . در اين مورد در ج 7 ، ص 112 خبرى از ابى سعيد خدرى و عمران بن حصين روايت كرده است كه آيههاى 1 و 2 در هنگام غزوهء بنى المصطلق نازل شده است ! اين از عجايب است و با ترتيب نزول آيات مطابقت ندارد ؛ از اين رو بدان اعتنايى نمىشود .
( 5 ) . تبيان ، ج 7 ، ص 294 ، و مجمع البيان ، ج 7 ، ص 113 .