( 1 )
تكرار مسألهء اجازه خواستن
آيهء 31 دربارهء محرم و نامحرم صحبت كرد و آيهء 58 مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ . . .
ثَلاثَ مَرَّاتٍ . . .
لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَ لا عَلَيْهِمْ جُناحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلى بَعْضٍ . . . »
؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، بايد غلام و كنيزهاى شما و كسانى كه . . . سه مرتبه در شبانه روز از شما اجازه بگيرند تا وارد اتاق شوند . بر شما و آنان گناهى نيست كه در غير از اين سه وقت دور هم باشيد و با هم معاشرت نماييد . . .
گويى كه آيه در صدد رفع حرج از مسلمانان در ورود غلامان و كنيزان بر آنها مىباشد . البته دليلى نداريم كه اين آيه دربارهء مسألهء افك باشد و سبب خاصى براى شأن نزول اين آيه نقل نشده است ، اما بعيد نيست كه به مناسبت استمرار مسأله افك ، اين آيه نازل شده باشد و حجتى باشد براى رفت و آمد خادم ماريه به مشربهء ام ابراهيم .
آنگاه آيه در مقام استثناى احكام مربوط به اجازه خواستن و حجاب بر مىآيد و آن را از نابينايان و مريضان برمىدارد .
سپس در آخر آيهء 63 كه يكى مانده به آخر سوره مىباشد ، دوباره به تعظيم و ترفيع مقام رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله اشاره مىكند و مىفرمايد :
« لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضاً »
؛ صدا كردن پيامبر در ميان خود را ، همانند صدا كردن بعضى از خودتان به بعضى ديگر قرار ندهيد .
( 2 ) در روايت ابى جارود از امام باقر عليه السّلام در تفسير آيهء فوق آمده است : آيه مىفرمايد كه نگوييد : اى محمد و اى ابو القاسم ، بلكه بگوييد : اى پيامبر خدا ، و اى رسول خدا . « 1 »
در كنار اين بايد گفت كه حلبى در مناقب آل ابى طالب خبرى را از قاضى ابو محمد كرخى در كتابش از امام صادق عليه السّلام از جدّهاش فاطمه زهرا عليها السّلام روايت مىكند كه فرمود : هنگامى كه آيهء :
« لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ . . . »
نازل شد ، حيا مىكردم كه به پدرم بگويم : بابا و مىگفتم : يا رسول الله ؛ اما در دو سه مرتبهاى كه او را اين گونه صدا زدم ، جواب نداد ! و سپس پيش من آمد و فرمود : اى فاطمه ، اين آيه براى تو و خانواده و ذريهء تو نازل نشده است . تو از من و من از تو هستم ، بلكه اين آيه براى متكبران و ظالمان قريش نازل شده است . تو به من بگو : بابا ، زيرا اين ، قلب مرا زنده مىكند و خدا را خشنودتر مىسازد . « 2 »
( 3 ) و از مجاهد و قتاده نقل شده است : نگوييد : يا محمد ، چنان كه بعضى از شما ، بعضى ديگر را صدا
هامش
( 1 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 110 .
( 2 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 2 ، ص 32 و از او در بحار الانوار ، ج 43 ، ص 37 .