الحاق آن به جاهل و قاصر در اعاده و قضا است .
( مسأله 22 ) : هرگاه شخص بعد از عمل شك كند كه تقليد داشته است
يا خير عملش صحيح است ( 1 ) .
( مسأله 23 ) : هرگاه مجتهد در مسألهاى از رأى سابقش عدول كند
و مقلد بفهمد : عمل گذشته او صحيح است ( 2 ) و عدول بر وى واجب است ( 3 ) ،
اما احكام گذشته آنها نسبت به آينده ، مثل طهارت و نجاست و حليت و حرمت
باطل مىشود ، ولى در مثل عقود و ايقاعات خلاف ( 4 ) و اشكال است و حكم
خود مجتهد نيز چنين است .
( مسأله 24 ) : شخص عامى در احكام فرعيه نمى تواند به عقل خود عمل
هامش
( 1 ) محمد باقر شيرازى : اگر كسى باشد كه بناى او بر تقليد بوده و در عمل هم
قاعده فراغ جارى شود .
( 2 ) محمد كاظم طباطبائى : به شرط آنكه عدول از قطع يا ظن ، به ظن نباشد ، و
اما اگر عدول به قطع باشد به اينكه قطع به بطلان اعمال گذشته كند ، در اين صورت
اعاده آنها واجب است .
( 3 ) محمد باقر شيرازى : عدول با سه شرط واجب است :
1 - تبدل رأى به موازين و احكام اوليه باشد .
2 - آشنائى و روشنائى مقلد به مدارك و ادله در زمان آينده بيشتر يا
مساوى زمان سابق باشد و كمتر نباشد .
3 - در زمان لاحق و هنگام رأى دوم هم نسبت به مسأله اعلم باشد .
( 4 ) محقق خراسانى : اظهر آن است كه حال عقود و ايقاعات همان حال طهارت و
نجاست است .
محمد باقر شيرازى : اگر چه اقوى صحت اعمال گذشته است بلكه حال عقود و
ايقاعات اقوى از طهارت است .