( 1 ) در اينجا طبرسى تصريح مىكند كه سؤالكننده عمرو بن جموح بوده است و تصريح مىكند به اين كه او در مورد نفقه دادن براى جهاد سؤال كرد « 1 » و شايد كه خود او بار ديگر از حدّ انفاق سؤال كرده باشد و در پاسخ آمده باشد
« قُلِ الْعَفْوَ »
، بگو عفو يعنى زيادتى .
( 2 ) طوسى در التبيان از امام باقر عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : عفو همان مقدارى است كه از خرجى يك سال بيشتر باشد .
از امام صادق عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : منظور از عفو در اينجا حدّ وسط است . « 2 »
( 3 ) عياشى در تفسير خود چهار روايت را از امام صادق عليه السّلام از طريق يوسف و ابى بصير و عبد الرحمن و جميل بن درّاج نقل مىكند بر اين كه امام اين آيه را تلاوت فرمود :
« وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً »
؛ و آنان كه به هنگام هزينه ، اسراف نمىكنند و بخل نمىورزند ، بلكه به اعتدال رفتار مىكنند و آنگاه فرمود : اين همان حدّ وسط است . « 3 »
امّا آيهء بعدى مىفرمايد :
« . . . وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ »
؛ دربارهء يتيمان از تو سؤال مىكنند ، بگو اصلاح كارشان بهتر است .
كه اين با واقعه بدر و به شهادت رسيدن عدهاى در آن و باقى ماندن تعدادى يتيم متناسب است و براى همين است كه مسلمين از تكليف خود نسبت به اين يتيمان سؤال مىكنند و جواب مىشنوند كه آنها برادرانشان هستند كه بايستى با آنها مهربان باشند و به اصلاح امورشان بپردازند .
( 4 )
زكات فطره و عيد فطر
علت درخواستهاى مكرّر از مسلمين براى انفاق كردن اين بود كه از طريق غنائم بدر و فديهء اسراء صاحب اموال خوبى شده بودند و لذا مناسب بود كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به آنها دستور دهد كه در اين سال زكات فطره بپردازند . چنان كه مسعودى به اين مطلب اشاره كرده است . « 4 »
( 5 ) يعقوبى هم مىنويسد : مردم در اين سال براى نماز عيد در مصلّى جمع شدند و تا قبل از آن چنين احتمالى نداشتند و در آنجا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله با دستان خود يك يا دو گوسفند را قربانى كرد و در اين روز نيزهء كوچكى به دست گرفته و بر آن تكيه مىكرد . « 5 »
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 2 : 588 .
( 2 ) . التبيان ، ج 2 ، ص 214 و از او در مجمع البيان ، ج 2 ، ص 588 .
( 3 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 106 .
( 4 ) . التنبيه و الاشراف ، ص 206 .
( 5 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 46 .