مهدى گفت : اى على بن يقطين ، اين گونه است فتواى بنى هاشم !
گفتم : صحيح مىفرماييد يا امير المؤمنين ، خدا را سپاس مىگوييم كه اين علم را از ميان شما اهل بيت خارج نگردانيد . به خدا قسم كه مهدى لحظهاى درنگ نكرد و گفت : درست مىگويى اى رافضى ! « 1 »
( 1 ) شيخ طوسى در التبيان همين معنا را از اهل سنت نقل كرده و از جملهء آنها حسن بصرى است كه مىگويد : اين آيه دلالت بر تحريم خمر دارد ؛ زيرا خداوند در آن إثم را تحريم كرده و فرموده است :
« قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ »
علاوه بر اين كه خداوند خمر را به اين توصيف كرده است كه گناه كبيره است و بدون هيچ اختلافى ، گناه كبيره حرام است . « 2 »
( 2 ) طبرسى در مجمع البيان مىنويسد : حسن بصرى مىگويد كه خمر از دو جهت حرام است : يكى اين كه خداوند مىفرمايد :
« وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما »
مىدانيم كه اگر ضرر چيزى بيش از منفعت آن باشد ، عقل اقتضا مىكند كه از آن پرهيز شود . و ديگر اين كه مىفرمايد كه در خمر و ميسر گناه وجود دارد و در آيهء ديگرى گناه را تحريم كرده و فرموده است :
« قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ »
؛ « 3 » بگو : « خداوند كارهاى زشت را حرام كرده است چه آشكار باشد و چه پنهان » .
هيچ ارتباطى بين اين سؤال و جواب و بين مسأله بدر و مسائل آن وجود ندارد .
اما مقطع ديگرى از آيه كه مىفرمايد :
« وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ »
؟ و مثل همين سؤال در چهار آيهء قبل آمده است ، آنجا كه مىفرمايد :
« وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ »
؟ امّا جواب مختلف است ، در آنجا فرموده :
« قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ »
؛ هر چيزى كه انفاق كرديد . و در اينجا مىفرمايد :
« الْعَفْوَ »
.
در آنجا گفته شد كه سؤالكننده عمرو بن جموح بوده است و توضيح داده شد كه شايد مسبب طرح اين سؤال ، مطلبى بوده است كه در ده آيهء قبل از آن مطرح شده است كه خداوند مىفرمايد :
« وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ »
« 4 » ؛ در راه خدا انفاق كنيد و خود را با دست خويش به هلاكت نيفكنيد .
هامش
( 1 ) . فروع كافى ، ج 6 ، ص 46 ، حديث اول .
( 2 ) . التبيان ، ج 2 ، ص 213 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 558 و الميزان ، ج 2 ، ص 195 - 193 و ج 4 ، ص 117 ، ج 6 ، ص 117 و نك : الغدير ، ج 6 ، ص 254 و در تاريخ بغداد ، ج 8 ، ص 358 از عائشه روايت كرده است : تحريم خمر در سورهء بقره نازل شد و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله از آن نهى فرمود . و جصاص در احكام القرآن ، ج 1 ، ص 38 دربارهء تشديد تحريم صحبت كرده كه در مباحث سال چهارم خواهد آمد .
( 4 ) . بقره ( 2 ) ، 195 .