انفاق كنند ؟ و جواب اين است كه :
« قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ »
« 1 » ؛
بگو : آنچه از مال خود انفاق مىكنيد براى پدر و مادر ، خويشاوندان ، يتيمان ، تهيدستان و درراهماندگان باشد و خدا بر هر كار خيرتان واقف است .
( 1 ) و شيخ طبرسى در مجمع البيان مىنويسد : اين آيه در مورد عمرو بن جموح كه پيرمردى ثروتمند بود ، نازل شده است . او به رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله گفت : چه چيزى را و به چه كسى صدقه بدهم ؟ كه اين آيه نازل شد . « 2 »
و طبيعى است كه اين سؤال و جواب ربطى به واقعهء بدر ندارند مگر اين كه به ده آيه قبل از اين برگرديم كه مىگفت :
« وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ »
« 3 » ؛
در راه خدا انفاق كنيد و خود را با دست خويش به هلاكت نيفكنيد .
( 2 ) و آنچه كه از ابى ايّوب انصارى در مورد شأن نزول اين آيه نقل شده اين است كه عمرو بن جموح از بزرگان و ثروتمندان بنى سلمه بود « 4 » و در بدر حاضر نشده بود ، اما دو پسرش معاذ و خلّاد در آن شركت كرده بودند و معاذ ضربهاى بر پاى ابو جهل وارد نموده و آن را قطع كرده بود و در مقابل عكرمة بن ابى جهل ضربهاى بر دست معاذ وارد نموده و آن را قطع كرده بود . « 5 » و شايد كه پدرش از نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله سؤال كرده كه به شكرانه زنده ماندن پسرش و براى كفارهء عدم حضور خود در بدر چه چيزى را صدقه بدهد ؟ كه در جواب او اين آيه نازل شده باشد .
( 3 ) آيهء بعدى به موضوع جنگ بازمىگردد و مىگويد :
« كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ »
« 6 » ؛
جهاد در راه خدا با همهء ناگوارايش بر شما واجب شده و چه بسا چيزى را ناخوش بداريد ولى برايتان خوب باشد و چه بسا چيزى را خوش داشته باشيد ولى برايتان بد باشد . خدا مىداند و شما نمىدانيد .
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) ، 215 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 547 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) ، 195 .
( 4 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 95 .
( 5 ) . همان ، ج 2 ، ص 368 .
( 6 ) . بقره ( 2 ) ، 216 .