( 1 ) و با بناى بر ترتيب موجود آيات بايد گفت كه اين آيات بعد از بدر نازل شده است ، يعنى بعد از آن كه بعضى از مؤمنين دچار لغزش شدند و از وسوسههاى شيطان پيروى كردند ؛ به منازعه در مورد غنائم و اسيران پرداختند و تسليم خدا و رسولش نبودند ، با اين كه دلايل روشنى بر نزول ملائكه براى كمك به آنها بود ! و مگر آنها نيز همانند مشركان عقيده داشتند كه حتما بايستى خدا و ملائكه به صورت تودههاى ابر بر آنها ظاهر شوند ؟ !
خداوند مىفرمايد :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ . فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْكُمُ الْبَيِّناتُ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ . هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ وَ الْمَلائِكَةُ وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ »
؛
اى مؤمنان همگى در صلح و آشتى درآييد و از گامهاى شيطان پيروى نكنيد كه او دشمن آشكار شماست اگر پس از اين دليلهاى واضح كه برايتان آمد باز دچار لغزش شديد بدانيد كه توانمندى فرزانه است آيا انتظار دارند كه با فرشتگان در سايهبانى از ابر سراغشان بيايد و كار يكسره شود ؟ همهء امور به خدا بازمىگردد .
( 2 ) سپس آيهء بعدى سرنوشت بنى اسرائيل را يادآورى مىكند كه قدر نعمتهاى الهى را ندانستند :
« سَلْ بَنِي إِسْرائِيلَ كَمْ آتَيْناهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَ مَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ »
« 1 » ؛
از بنى اسرائيل بپرس چه نشانهاى واضحى به آنها داديم . هر كسى نعمتى را كه به او داده دگرگون سازد ، بىترديد عقوبت خدا سخت است .
آنگاه در آيهء بعد قرآن به مقايسهء بين حال مؤمنين و رؤساى مشركين مىپردازد و مىفرمايد :
« زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَياةُ الدُّنْيا وَ يَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ اللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ »
« 2 » ؛
كافرانى كه زندگى دنيايى در نظرشان آراسته شده است . مؤمنان را مسخره مىكنند و پرهيزگاران در قيامت از آنها بالاترند . خداوند هر كه را بخواهد بدون حساب روزى مىدهد .
( 3 ) از مقاتل نقل شده است كه آيه در مورد عبد الله بن أبيّ و پيروانش نازل شده است كه مؤمنان ضعيف را مسخره مىكردند .
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) ، 211 .
( 2 ) . بقره ( 2 ) ، 212 .