يعنى در ظهر روز اول از مسافرت آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در ماه مبارك رمضان كه روزه در آن واجب شده بود و يك يا دو روز از ماه مبارك رمضان مىگذشت ، منادى فرياد زد : اى جماعت سرپيچىكننده از دستور ، من روزهام را افطار كردهام ، شما هم افطار كنيد . اين اعلان بدان خاطر بود كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله قبلا به آنها گفته بود كه افطار كنيد و افطار نكرده بودند . « 1 »
( 1 ) اين چيزى است كه واقدى در مورد افطار روزه نقل كرده است و در اين حديث و غير آن چيزى در مورد شكسته شدن نماز نيافتهايم ، الّا اين كه ما در آخر اخبار مربوط به بدر و غير آن مطالبى را مىيابيم كه بر اضافه شدن دو ركعت نماز سنّت واجبه بر فريضهء اوليهاى كه قبل از بدر بوده است ؛ دلالت دارند :
اول اين كه از جمله شهداى بدر ، عمير بن عبد عمرو ذو اليدين يا ذو الشمالين ، از همپيمانان بنى زهره و از مهاجرين بوده است . « 2 »
( 2 ) مشايخ در كتب اربعه ، اخبارى را با سندهاى صحيح از ابى بصير و ابى بكر حضرمى و ابى سعيد قمّاط و جميل بن درّاج و حارث بن مغيره نضرمى و زيد الشحام و سعيد الاعرج و سماعة بن مهران و غيره نقل كردهاند كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله نماز ظهر و عصر را به صورت دو ركعتى با مردم به جاى آورد .
پس ذو الشمالين به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله گفت : اى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ، آيا دربارهء نماز چيزى صادر شده است ؟
فرمود : چطور مگر ؟ گفت : چون نماز را دو ركعتى به جاى آورديد .
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله رو به اصحاب كرد و فرمود : آيا شما هم به اين صورت مىگوييد ؟ گفتند : بله يا رسول اللّه . پس رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله برخاست و نماز را به صورت كامل با آنها خواند يا بقيهء آن را به اتمام رسانيد يا بنا را بر همان نماز گذاشت و نماز را به صورت چهار ركعتى كامل كرد . « 3 »
اين دلالت مىكند بر اين كه قبل از بدر نماز به صورت چهار ركعتى كامل در آمده بود ؛ زيرا عمير بن عبد عمرو در بدر به شهادت رسيده بود .
( 3 ) دوم اين كه تغيير قبله از قدس به كعبه بعد از بدر صورت گرفته است و در آن هنگام نماز به صورت كامل ادا مىشده است و از همين جا فهميده مىشود كه مدتى قبل از بدر نماز به صورت چهار ركعتى درآمده بوده است ، اگر چه نصّ معيّنى را در اين مورد نمىيابيم . امّا به طور اجمال مىيابيم كه كلينى در روضه كافى با سندى از سعيد بن مسيّب روايت مىكند كه گفت : از على بن حسين عليه السّلام سؤال كردم :
چه هنگام نمازى كه امروزه مسلمانان آن را به اين صورت به جاى مىآورند ، تشريع شد ؟
هامش
( 1 ) . مغازى واقدى ، ج 1 ، ص 47 - 48 و نك به : كافى ، ج 4 ، ص 127 و الفقيه ، ج 1 ، ص 435 و التهذيب ، ص 413 .
( 2 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 337 و واقدى ، ج 1 ، ص 145 .
( 3 ) . وسائل الشيعة ، باب دوم از ابواب الخلل ، ج 8 ، ص 198 - 204 .