( 1 ) متّقى هندى در كنز العمال روايت كرده است كه آنها مذاكرهء مربوط به اذان را نزد امام حسن عليه السّلام انجام داده و رؤياى ابن زيد را ذكر كردند و او گفت : شأن اذان بالاتر از اين مىباشد ؛ جبرئيل در آسمانها اذان گفت و آن را به رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله آموخت « 1 » .
( 2 ) قاضى نعمان مصرى از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است كه فرمود : از حسين بن على عليه السّلام در مورد گفتههاى مردم دربارهء اذان سؤال شد كه آيا سبب تشريع اذان رؤيايى بوده است كه عبد اللّه بن زيد در خواب ديده و آن را به اطلاع پيامبر صلّى اللّه عليه و آله رسانده و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله دستور به اذان داده است ؟ امام عليه السّلام ناراحت شد و فرمود : اذان به منزلهء چهرهء دينتان مىباشد و وحى بر پيامبرتان نازل مىشده و شما گمان مىكنيد كه او اذان را از عبد اللّه بن زيد فرا گرفته است ؟ ! بلكه از پدرم على بن ابى طالب عليه السّلام شنيدم كه مىگفت : خداوند به هنگامى كه رسول خود را به معراج برد ، ملكى را بر او نازل كرد كه تا آن هنگام و بعد از آن ملكى مثل آن را نديده بود . آن ملك اذان و اقامه را به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله تعليم داد و آنگاه جبرئيل به نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اى محمد ، اين گونه براى نماز اذان بگو « 2 » .
( 3 ) حلبى در سيرهاش از ابى العلاء نقل مىكند كه گفت : به محمد بن حنفيه گفتم : ما مىگوييم كه تشريع اذان به واسطهء رؤيايى بود كه يكى از انصار در خواب آن را مشاهده كرده ؛ شما چه مىگوييد ؟ در اين حال ابن حنفيه بسيار ناراحت شد و گفت :
يكى از پايهها و نشانههاى دينتان را دست كم گرفته و گمان كردهايد كه به واسطهء رؤياى يكى از انصار تشريع شده است و معلوم نيست كه رؤياى اين مرد صادقه و يا از خوابهاى آشفته باشد ؟ ! گفتم اين حديث در ميان مردم مشهور است ! گفت : به خدا قسم كه اين باطل است . همانا پدرم مرا با خبر كرد كه : جبرئيل در شب معراج در بيت المقدس أذان و إقامه گفت و دوباره هنگامى كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله را به آسمان مىبرد ، اذان گفت . « 3 »
( 4 ) عياشى در تفسير خود از عبد الصمد بن بشير روايت مىكند كه نزد ابى عبد اللّه عليه السّلام در مورد تشريع اذان گفتوگو شد و گفته شد كه مردى از انصار ، اذان را در خواب ديد و آن را براى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله تعريف كرد و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به وى دستور داد كه آن را به بلال بياموزد . در اين حال ابى عبد اللّه عليه السّلام فرمود : دروغ مىگويند . به درستى كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در سايهء كعبه خوابيده بود كه جبرئيل بر او نازل شد و در اين حال ظرفى به همراه داشت كه آب بهشتى در آن بود . او پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را بيدار كرد و به
هامش
( 1 ) . به نقل از كنز العمال ، ج 6 ، ص 277 .
( 2 ) . دعائم الاسلام ، ج 1 ، ص 142 و از او در مستدرك الوسائل ، ج 4 ، ص 17 و مثل همين در الجعفريات ، ص 42 .
( 3 ) . سيرهء حلبيه ، ج 2 ، ص 96 .