( 1 )
يثرب يا طيبه
نميرى بصرى ( متوفاى 262 ) با سندى از عبد الله بن جعفر نقل كرده است : رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مدينه را « طيبه » ناميد ؛ اما اين نامگذارى چه وقت بوده است ؟
وى با سندى از أبى قتادهء انصارى و سهل بن سعد ساعدى نقل كرده است كه وقتى ما از غزوهء تبوك برمىگشتيم ، رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اين ، شهر طيبهاى است كه خدا مرا در آن جاى داد . « 1 » براى همين اسم شهر از يثرب به طيبه تغيير كرده ، و اين تغيير در اوايل هجرت نبوده است .
( 2 )
چاهها و سيلابهاى مدينه
نميرى بصرى ، شانزده چاه را ذكر مىكند كه عبارتند از :
الأعواف : همان چاهى است كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن را بعدا خريد و در آن وضو گرفت تا اين كه آبش زياد شد ، آنگاه آن را صدقه جاريه براى عموم قرار داد . « 2 »
الأغرس : نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آن وضو گرفت و باقيماندهء آب وضوى خود را در آن ريخت . اين چاه در نيم ميلى مسجد قباء از جهت شمال شرقى قرار داشت . « 3 »
چاه أنس يا البرود و مقصود أنس بن مالك انصارى بوده است كه مىگفت : در خانهء من چاهى قرار داشت كه در جاهليت « البرود » ناميده مىشد . « 4 »
( 3 ) بضاعه : چاهى گوارا بود كه در وسط خانههاى بنى ساعدهء بود و از آن چاه براى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله آب آشاميدنى مىبردند و گفته شده است كه از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله سؤال شد : گاهى پارچههاى عادت زنان و يا سگ در آن انداخته مىشود ، در اين صورت حكم آن چيست ؟ آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله جواب داد : آب چاه پاك است و چيزى آن را نجس نمىكند . « 5 »
هامش
هنگامى كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مسنتر شد و بردن او براى نماز خواندن بر ميّت برايش سنگين بود ، مؤمنان جنازههاى خود را به جايگاه جنازهها در نزديكى خانهء آن حضرت مىآوردند تا بر آنها نماز بخواند . و روايت كرده است كه در جايگاه جنازهها در نزديك خانهء آن حضرت ، دو درخت نخل وجود داشت كه جنازهها را نزديك آن مىگذاشتند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر آنها نماز مىخواند تا اين كه وقتى عمر بن عبد العزيز تصميم به توسعه مسجد گرفت ، آن دو درخت را از بنى النجار خريد و آنها را قطع كرد . تاريخ مدينه ، ج 1 ، ص 3 - 5 .
( 1 ) . تاريخ مدينه ، ج 1 ص 163 - 164 .
( 2 ) . همان ، ص 159 .
( 3 ) . همان ، ص 161 .
( 4 ) . تاريخ مدينه ، ص 160 .
( 5 ) . همان ، ص 156 - 157 و مراصد الاطلاع ، ج 1 ، ص 140 .