وَ ما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ وَ لَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَمَّا كانُوا يَفْتَرُونَ »
« 1 » ؛ كافران به مؤمنان گفتند : « از ما پيروى كنيد . گناهانتان بر گردن ما . »
آنها دروغ مىگويند ، هرگز بار گناهان كسى را بر گردن نخواهند گرفت ، بلكه بار سنگين گناهان خود و بار گران ديگران بر دوش آنها خواهد بود و در روز قيامت به خاطر دروغهايى كه به هم مىبافتند بازخواست خواهند شد .
( 1 ) قمى در تفسير آن مىنويسد : كفار به مؤمنان مىگفتند : با ما باشيد ، زيرا چيزى كه از آن مىترسيد ، پوچ و باطل است و بر فرض كه حقيقت داشته باشد ، ما گناهان شما را تحمل مىكنيم و در اين صورت خداوند آنها را دو مرتبه عذاب مىكند : يك مرتبه به خاطر گناهان خودشان و يك مرتبه به خاطر گناهان ديگران . « 2 »
همچنين خداوند در اين سوره مىفرمايد :
« يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي واسِعَةٌ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ »
« 3 » ؛ اى بندگانى كه ايمان آوردهايد ، همانا سرزمين من گسترده است و براى عبادت من در آن مهاجرت كنيد .
( 2 ) طبرسى در مجمع البيان از مقاتل و كلبى نقل مىكند كه گفتند : اين آيه در مورد مؤمنان مستضعف نازل شده است كه در مكه زندگى مىكردند و با اين آيه مأمور شدند كه به مدينه مهاجرت كنند . « 4 »
و از جمله مىفرمايد :
« وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا . اللَّهُ يَرْزُقُها وَ إِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ »
« 5 » ؛ چه بسيار جنبندگانى كه نمىتوانند روزى خود را برگيرند و خداوند آنها و شما را روزى مىدهد و او شنواى داناست .
( 3 ) طبرسى در مجمع البيان از مقاتل و كلبى نقل مىكند كه گفتند : اين آيه در مورد گروهى نازل شد كه مورد اذيت و آزار مشركان واقع مىشدند ، براى همين مأمور به هجرت از مكه شدند ، لكن گفتند :
چگونه به مدينه هجرت كنيم ، در حالى كه در آنجا مسكن و زاد و توشهاى نداريم و اگر به آنجا برويم ، چه كسى به ما آب و غذا مىدهد ؟ كه در جواب آنها اين آيه نازل شد . « 6 »
در خاتمه سوره ، مسلمانان را به صبر و جهاد توصيه مىكند و مىفرمايد :
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا
هامش
( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) ، 12 - 12 .
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 149 . و سيوطى در الدر المنثور از محمد بن حنفيه نقل مىكند كه گفت : ابو جهل و بزرگان قريش به كسانى كه اسلام مىآورند ، مىگفتند : محمد شراب و زنا را تحريم مىكند ، پس دست از اسلام برداريد و مطمئن باشيد كه ما گناهان شما را بر گردن مىگيريم كه به دنبال آن اين آيه را نازل شد .
( 3 ) . عنكبوت ( 29 ) ، 56 .
( 4 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 455 .
( 5 ) . عنكبوت ( 29 ) ، 60 .
( 6 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 455 .