اخبار مربوط به امام در واقعهء كربلا
اخبار مربوط به امام سجاد ( ع ) ، در بخش زندگانى امام حسين ( ع ) ، به تفصيل بيان گرديده است . و در اينجا احتياج به تكرار آنها نخواهد بود . در اين بخش تنها به ذكر وقايعى مىپردازيم كه در سيرهء امام حسين ( ع ) بدانها اشاره نشده است .
بيشتر مورخين بر اين عقيدهاند كه على بن الحسين ( ع ) ، در واقعهء كربلا 24 ساله بوده و بعضى معتقدند كه 22 سال از سن شريفش مىگذشته است .
محمد بن سعد در طبقات مىنويسد : على بن الحسين ( ع ) ، در واقعهء طف همراه پدر خود بود و در آن هنگام از عمر شريفش 23 سال مىگذشت ؛ اما بيمارى و مرض ، سخت بر او هجوم آورده بود و به شدت رنجش مىداد . وى داراى همسر بود و فرزندى به نام باقر داشت كه در واقعهء كربلا سه و يا چهار سال از سنّش مىگذشت . گروهى از دانشمندان كه در ميان آنها مىتوان شيخ مفيد را نام برد ، گويند كه آن حضرت از برادرش على كه در كربلا به شهادت رسيد بزرگتر بود . اما قول اكثر اين است كه امام سجاد كوچكتر بوده و از اين رو ، وى را به نام على اوسط مىخواندند ، و برخى نيز او را نسبت به برادرش على اصغر كه از هر دو كوچكتر بود ، على اكبر دانستهاند و ما اين موضوع را در شرح زندگانى على كه در كربلا شهيد گرديده به تفصيل شرح دادهايم .
و چون زين العابدين ( ع ) ، در آن هنگام بيمار و بسترى بود و به شدّت رنج مىبرد ، در جهاد شركت نكرد و از اين معركه جان سالم به در برد و نسل رسول اللّه ( ص ) ، از فاطمه ( س ) در خاندان امام حسين ( ع ) ، به امام سجاد و اولاد او منحصر گرديد . و از ظاهر روايات چنين برمىآيد ، يكى از فرزندان امام حسين ( ع ) ، كه در راه كربلا به پدر خود گفت : « آيا ما بر حق نيستيم ؟ » همان برادرش على بود كه در كربلا به شهادت رسيد .
اخبار ديگر مربوط به آن حضرت از وقايع كربلا كه در شرح زندگانى امام حسين ( ع ) ، بدان اشاره شده سخن اوست كه مىگويد : همين كه شب عاشورا فرا رسيد پدرم اصحاب خود را فرا خواند و با آنان به مذاكره پرداخت ، و همان شبى بود كه صبح شوم آن پدرم به شهادت رسيد .
به هر حال اين روايت از طريق امام سجاد ( ع ) ، نقل گرديد ، و پاسخى كه ياران امام حسين ( ع ) ، به آن حضرت دادند و استقبالى كه آنان از بيانات امام خود نمودند به تفصيل بيان گرديد . و اوست كه خطبهء پدر بزرگوار خود را نقل كرد كه در شب عاشورا اصحاب را فراخواند و به آنان گفت : ( شما آزاد هستيد تا از همان راهى كه آمديد بازگرديد . )
همين كه امام حسين ( ع ) ، شربت شهادت نوشيد ، شمر به قصد كشتن امام زين العابدين نيز حمله برد ؛ اما على بن الحسين ( ع ) در بستر بيمارى به سر مىبرد و حميد بن مسلم به دفاع پرداخت و حملهء شمر به آن حضرت را مانع گرديد ؛ و چنان كه قبلا اشاره شد ، عمر بن سعد آن حضرت را در حالى كه از بيمارى و مرض به شدت رنج مىبرد با اهل بيت به كوفه انتقال داد .
گريهء آن حضرت در شهادت پدر بزرگوار خود امام حسين ( ع ) و اهل بيت
ابو نعيم در حلية الاولياء به سند خود از ابى حمزهء ثمالى از جعفر بن محمد ( ع ) ، روايت كرده مىنويسد :