2 - آنان مىگفتند « ما نسبت بايمان بحقّ شايستهتر از اعرابى هستيم كه مدتها بت پرست بودند » .
3 - به پيغمبر اسلام صلى اللَّه عليه و آله مىگفتند « پيغمبران سابق از ما بودند و از عرب نبودند و تو اگر راستى پيغمبر بودى ميبايست از ما باشى ! » .
4 - حسن ميگويد : محاجّهء آنها به اين صورت بود كه مىگفتند ما در درگاه خدا محبوبتر و مقدّمتر از شما هستيم
نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ
« 1 » يعنى ما فرزندان و دوستان خدا هستيم و مىگفتند
لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى
« 2 » يعنى جز يهود و نصارى هيچ طائفهاى ببهشت نميرود و مقصودشان اين بود كه دين بايد تنها در ميان آنها كه داراى فضيلتهايى هستند پديد بيايد و نبوّت فقط بايد در ميان آنها باشد .
خداوند اين محاجّه را به اين بيان جواب ميدهد :
وَ هُوَ رَبُّنا وَ رَبُّكُمْ . . .
- يعنى خداوند پروردگار ما و شما و آفرينندهء ما و شما است و بتدبير امور مصالح مردم داناتر مىباشد و در هر موردى و در ميان هر جمعيتى كه مصلحت بداند نبوّت را قرار ميدهد و هر شخصى كه بهتر بتواند مسئوليّت اين مقام را تحمّل كند به پيغمبرى برميانگيزد .
وَ لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ . . .
- يعنى دين ما براى ما و دين شما براى شما است .
بعضى گفتهاند « منظور اين است ضرر اعمال شما بما نميرسد و منفعت و ثواب اعمال ما نيز بشما عايد نميگردد . ضرر اعمال شما فقط براى شما و نفع اعمال ما تنها براى ما است » .
برخى ميگويند « خداوند به اين جمله جواب از گفتار آنها كه مىگفتند اعراب چون بتپرست بودند شايستگى نبوّت ندارند ، داده است كه اگر افرادى از اعراب بت پرست
هامش
( 1 ) اين گفتار يهود و نصارى را خداوند در آيه 18 سورهء مائده ذكر كرده است :« وَ قالَتِ الْيَهُودُ وَ النَّصارى نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ »( 2 ) اين گفتار را خداوند در آيه 111 سوره بقره ذكر نموده است :« وَ قالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى ».