پايينتر از رودبان است ؛ از دهات و كشتزارها و جوامد [ ( زمينهاى بى حاصل ) ] عبور مىكند ؛ از آن نهرهايى جدا مىگردد كه به سوى بطيحه سرازير [ است ] و بدان مىريزد .
از دجله رود ديگرى كه به آن بردودى گفته مىشود منشعب مىگردد كه رود بزرگى است و در بطيحه مىريزد ؛ سرچشمهء اين رود از كنار دهى است كه شديديه خوانده مىشود .
اينها رودهايى بود كه به دجله مىريخت و يا از آن منشعب مىشد و من براى تو آنها را بيان كردم ؛ پس آنها را ياد گير .
شناسايى رودهاى مدينة السلام [ ( بغداد ) ] كه در سمت شرقى دجله جريان دارند .
اما رودهايى كه در مدينة السلام [ ( بغداد ) ] جارىاند . از آن جمله است رودهايى كه آب آن را كسانى كه به آن نزديكند ، مىآشامند . نخستين رود از جملهء آن رودها كه ما به شرح آن آغاز مىكنيم ، در سمت شرقى دجله واقع است و آن [ رود ] لشگرگاه امير المؤمنين مهدى است .
از جملهء آن رودها ، رودى است كه به آن موسى گفته مىشود ؛ سرچشمهء اين رود از دجله و در پشت كاخ معتضد معروف به ثرياست و در ميان باغ آن [ كاخ ] آشكار مىشود ؛ نخستين رود از رودهاى مدينة السلام ، نهربين است كه از ناحيهء نهروان اندكى بالاتر از پل آن جريان مىيابد و و از آن نهرهاى بسيارى جدا مىگردد كه سواد بغداد را آبيارى مىكند و از شرق كاخ ثريا عبور مىكند ؛ در اطراف اين رود دهات و كشتزارهائيست و بعضى از نواحى كلواذى را آبيارى مىكند و كمتر از دو فرسخ پايينتر از مدينة السلام [ ( بغداد ) ] به دجله مىريزد .
از آن رود [ ( نهربين ) ] نيز رودى منشعب مىگردد كه به رود موسى معروف است و سرچشمهاش در محلى است كه جلوتر بيان شد ؛ اين رود داخل كاخ ثريا مىشود و دور آن مىگردد و از آن خارج مىشود ؛ سپس به محلى كه به آن « محل تقسيم آبها » گفته مىشود مىرسد و آنجا به سه شعبه تقسيم مىگردد . نخستين از آن [ سه شعبه ] از دروازهء سوق الدواب [ ( بازار چارپا فروشان ) ] مىگذرد و از باب عمّار عبور مىكند ؛ در آنجا ، از آن رودى جدا مىشود كه از دار البانوجه مىگذرد و آنجا ناپديد مىشود . رود موسى همچنان جريان مىيابد ، از دروازهء سوق الدواب داخل مىشود و از دروازهء مقيّر بزرگ مىگذرد ؛ در آنجا ، از آن نهرى جدا مىگردد كه از خانهء ابن الخطيب در خيابان معروف به سعد الوصيف مىگذرد ؛ سپس به