ابن اسحاق اعراض كرده است ؛ چون ابن اسحاق مورد توثيق علماى مدينه نبوده است » . « 1 »
وى در ادامه گفته است : « براى حديثشناسان روشن است كه آنچه واقدى را در ميان صاحبان سيره متمايز مىكند ، اين است كه داراى روش تاريخنگارى فنّى و علمى بوده است ، براى همين مىبينيم كه واقدى بيش از مورخان متقدم به مرتب كردن حوادث مختلف به روش منطقى و خدشهناپذير پرداخته است . براى مثال وى غزوهها را با ذكر تعداد زيادى از روايان كه اخبار آن را براى او نقل كردهاند ؛ شروع مىكند . پس از ذكر سلسله سند ، هر يك از غزوهها را به طور جداگانه و با تعيين تاريخ دقيق آن ذكر مىكند و در اغلب موارد ، موقعيت جغرافيايى غزوه را هم مشخص مىكند .
آنگاه جنگهايى را كه پيامبر اسلام در آن شركت كرده است برمىشمارد و كسانى را كه پيامبر آنها را در اثناى جنگ ، جانشين خويش در مدينه قرار مىداده ، نام مىبرد و در پايان ، شعار مسلمانان در ميدان جنگ را ذكر مىكند . علاوه بر اين موارد ، او تمام جنگها را با اسلوب ثابتى توصيف مىكند ، يعنى در ابتدا نام جنگ و سپس تاريخ و فرماندهء آن را اعلام مىكند .
واقدى در بسيارى از اوقات ، واقعه را با سندهاى جامع آن نقل مىكند ؛ يعنى تمام رجال و اسناد را در متن واحدى جمعآورى مىكند و اگر در مورد جنگى آيههايى نازل شده است ، آنها را همراه با تفسيرش در پايان اخبار مربوط به آن جنگ ذكر مىكند و نام شهيدانى را كه در غزوههاى مهم به شهادت رسيدهاند مشخص مىكند . شرح مفصل موقعيتهاى جغرافيايى نشان مىدهد كه وى تلاش فراوانى براى شناخت دقايق و نكات مهم اخبارى كه آنها را در طى مسافرتهايش به شرق و غرب عالم به دست آورده ، مبذول داشته است . » « 2 »
خطيب بغدادى در تاريخ بغداد و ابن سيدالناس در عيون الاثر « 3 » نقل مىكنند كه واقدى گفت : « به هيچ يك از فرزندان صحابه يا شهدا يا موالى آنها برخورد نكردم مگر اينكه از او در مورد محل و كيفيت شهادت شهيدشان سؤال كردم . اگر او اطلاعاتى به من مىداد ، به محل شهادت مىرفتم و آن را
هامش
( 1 ) . گفته شد كه ابن اسحاق در جوانى و قبيل از شروع به تأليف سيرهاش از مدينه خارج شد و هيچ كس از اهل مدينه و حتى واقدى از او روايت نكردهاند .
( 2 ) . مقدمهء محقق بر مغازى ، ج 1 ، ص 31 .
( 3 ) . تاريخ بغداد ، ج 3 ، ص 6 و عيونالاثر ، ج 1 ، ص 18 .