اصلاحات ابن هشام در سيره ابن اسحاق
تقريبا نيم قرن بعد از ابن اسحاق ؛ عبدالملك بن هشام حميرى بصرى ( م 218 ه . ) ظهور كرد . او سيرهء ابن اسحاق را به روايت زياد بن عبدالملك بكّايى عامرى كوفى ( م 183 ه . ) نقل مىكرد . البته نه به همان صورتى كه بود ؛ بلكه آن را در معرض حذف و اضافه و نقادى و مقايسه با روايات متعارض قرار مىداد . خودش در ابتداى سيرهاش چنين مىنويسد :
« ما به خواست خدا اين كتاب را با ذكر زندگانى اسماعيل بن ابراهيم كه جدّ رسول اللّه صلى الله عليه و آله از طرف پدرانش بوده است ، شروع مىكنيم و زندگى پدران رسولاللّه صلى الله عليه و آله را تا حضرت اسماعيل با ذكر حوادث مربوط به هر كدام توضيح مىدهيم و براى رعايت اختصار نامى از ديگر فرزندان اسماعيل را نياوردهايم . و در اين ميان بعضى از مطالبى را كه ابن اسحاق ذكر كرده است ؛ ولى در آنها ذكرى از رسول اكرم صلى الله عليه و آله به ميان نيامده و يا در قرآن اشارهاى بدان نشده و يا ربطى به موضوع اين كتاب ندارد ، براى مختصر كردن كتاب آنها را حذف مىكنيم . همچنين بعضى از اشعار را كه وى نقل كرده و به وسيلهء هيچ يك از استادان شعر شناخته نشده و يا اخبارى را ذكر نموده كه سخن گفتن دربارهء آنها زشت است ! و يا بعضى از مردم آن را نمىپسندند ! و يا بَكّايى به صحّت آنها تقرير نكرده است را حذف مىكنيم . و به خواست خدا مطالب ديگرى كه از وى نقل شده است را تا آنجا كه براى ما روايت شده باشد و به آن علم يافته باشيم پىگيرى و نقل خواهيم نمود . » « 1 »
در اين صورت ابن هشام مطالب زير را از سيرهء ابن اسحاق حذف كرده است : تاريخ انبياء از حضرت آدم تا ابراهيم و نيز تاريخ فرزندان اسماعيل كه در سلسلهء نسبهاى شريف پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نبودهاند . همچنين اخبارى را كه مورد پسند بعضى از مردم نبوده و اشعارى كه در نظر وى ثابت نشده است .
او روايتهايى را كه برايش ثابت شده ، به مطالب كتاب اضافه كرده و براى همين ، اين سيره به وى نسبت داده شده و به « سيرهء ابن هشام » معروف شده است ؛ و تقريباً نام ابن اسحاق ذكر نمىگردد و از قديم به خاطر روايتهاى جديد و تهذيب و اصلاحات ابن هشام ؛ سيرهء ابن اسحاق در ميان علما به سيرهء ابن هشام معروف شده است .
هامش
( 1 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 1 ، ص 4 .