ابن خلّكان در شرح حال ابن هشام مىنويسد : « ابن هشام همان كسى است كه سيرهء رسول الله را از مغازى و سيره ابن اسحاق جمعآورى نموده و آنها را تهذيب و تلخيص كرده است و اين همان سيرهاى است كه در دسترس مردم قرار دارد و به سيرهء ابن هشام معروف است « 1 » » .
اقدام و عنايت به تأليف سيره پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله تا امروز هم قطع نشده است ؛ ولى بايد توجه داشت كه موضوع سيره امرى تجربى يا نظرى نيست كه به وسيلهء برهانى اثبات يا نقض شود و در گذر زمان دچار تغيير و تحول گردد ؛ بلكه سيره از علوم نقلى است كه در ابتدا محدثان و ناقلان آن را روايت كردهاند و سپس ديگران به جمعآورى و تبويب و نقادى آن پرداختهاند . در هر حال هيچ تجديد نظر در اصل و جوهرهء آن ايجاد نشده است ؛ مگر به مقدار بسيار كمى كه بر حسب نقد دقيق حاصل شده باشد و تجديد نظر تنها در أَشكال و صورتهاى آن از جهت اختصار و تفصيل صورت پذيرفته است و تنها اندكى از نقدها بودهاند كه به خطاهاى موجود در سيرهها اشاره كردهاند .
شايد كسانى كه به تلخيصِ سيرهها پرداختهاند ، به حذف بعضى از اخبارى كه صّحت آن را بعيد مىدانستهاند ؛ پرداخته و از سنگينى كتاب كاستهاند و اخبارى را كه نزديك به حق مىدانستهاند ، نقل كرده و آنچه را كه با افكار و عقايد شان سازگارى نداشته كنار گذاشتهاند و آن را مردود دانسته و تخطئه يا تكذيب كردهاند .
يكى از دلايل انتشار اخبار ابن اسحاق و معروف بودن كتاب سيرهاش ؛ اين است كه وى مسافرتهاى زيادى انجام داده است . به احتمال زياد وى در سال 85 ه . ق در مدينه متولّد شده است .
رجالىها و نسب شناسان شكى در اين ندارند كه او دوران جوانىاش را در مدينه گذرانده است . او در همان جوانى مدينه را ترك كرد و همين باعث شده است كه اهل مدينه به غير از ابراهيم بن سعد از او روايت نكنند . وى در سى سالگى و در سال 115 ه ق وارد اسكندريهء مصر شد .
چنين به نظر مىرسد كه اين اولين مسافرت وى بوده است . او تنها كسى است كه احاديثى را از راويان اسكندريه نقل مىكند . سپس به كوفه و حيره مسافرت كرده و شايد در آنجا بوده كه با منصور دوانقى ملاقات كرده و كتاب سيره را براى پسرش مهدى عباسى تصنيف كرده است . زياد بن
هامش
( 1 ) . ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، حرف عين .