شيخ محمد عبده با استناد به قرآن كريم سلطهء شيطان بر بندگان مخلص الهى را نفى مىكند ، در آنجا كه خداوند متعال مىفرمايد :
« قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الأَرْضِ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ » « 1 » ؛
پروردگارا ! چون نااميدم كردى بر روى زمين ( دنيا ) را در نظرشان مىآرايم و همهء آنها را گمراه خواهم كرد ، مگر بندگان پاك و بىآلايش را . فرمود : اين روش راست و درستى است كه بر خود گرفتهام كه تو بر بندگان ( خالص ) من تسلط نخواهى يافت مگر اينكه گمراهانى از تو پيروى كنند .
شيخ ابوريّه اين آيات را آورده و گفته است : « چگونه عدهاى كتاب را با سنت ردّ مىكنند و يا چگونه به وسيلهء خبر واحدى كه اگر صحيح باشد ، تنها مفيد ظن است با خبر متواترى كه مفيد يقين است به معارضه بر مىخيزند » ؟ ! « 2 »
كتابهاى سيره و حديث غير اماميه غالباً اين حديث را نقل كردهاند . حتى بعضى از صحاح مانند صحيح مسلم اين خبر را آوردهاند . وى آن را با سندى از أنس بن مالك نقل مىكند . « 3 »
اين قضيه نزد اماميه صحت ندارد و جعلى است . علامه مجلسى هم آن را در بحارالانوار به نقل از كتاب فضائل شاذان بن جبرئيل قمىّ به نقل از شخصى كه او را واقدى مىنامد ، روايت كرده و سپس گفته است : اين خبر را اگر چه قبول نداريم ، چون از طريق مخالفان نقل شده است ، اما آن را به خاطر غرايبى كه دارد نقل كردهايم . « 4 »
چقدر فاصله است بين اين تصويرى كه از نبى اكرم صلى الله عليه و آله ارائه مىشود و تصويرى كه داماد و برادر و سپس وصىاش از وى ارائه مىدهد ، آنجا كه در توصيفش مىفرمايد : « هر آينه خداوند از همان ايّام
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) ، 39 - 42 .
( 2 ) . اضواء ، ص 188 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 69 .
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 15 ، ص 353 - 357 در حاشيه آن .