سورهء توبه با يادآورى منع مشركان از ورود به بيت الحرام و حرم و نيز وجوب نبرد با آنان و پس دادن پيمانهاى آنان به خود آنها و با بيان اين حقيقت آغاز مىشود كه پيمانهاى مؤمنان با ديگران لازم الاجراء است مشروط به آن كه سه شرط مراعات شده باشد : طرف پيمان به تعهّدات خود پشت پا نزند ، عليه مسلمانان با كسى همكارى نكند و بالاخره اصل پيمان با مقرّرات تصريح شدهء در قرآن كريم منافات نداشته باشد .
پس از اين مطالب به بيان وجوب جهاد عليه مشركان در سرزمين جزيرة العرب - مشروط به زير پا گذاشته شدن حرمتهايى از قبيل حرمت ماه حرام از سوى آنان - و بيان اين نكته پرداخته شده است كه عهد و پيمان مسلمانان با ديگران تا زمانى كه طرفهاى پيمان بر تعهّدات خود استوار باشند و بدان پايبندى نشان دهند به آنان امنيّت جانى مىدهد و اعطاى پناهندگى يا جوار نيز همين تضمين را براى آنان فراهم مىسازد آن سان كه مىفرمايد : « اگر كسى از مشركان از تو پناه خواست او را در پناه خود گير تا كلام خداوندى را بشنود و سپس او را به مأمن خويش برسان » « 31 » .
خداوند در ادامهء همين سوره به روشن كردن گمراهى شرك و بيان اين پرداخته است كه مشركان حق ندارند اين مسأله را براى خود دليل آورند كه آنان عهدهدار تعمير و نگهدارى خانهء خدا و كليد دارى آن و آب دادن حاجيان بودهاند ، زيرا كه ايمان نخستين معيار است و هرگز كليددارى و عهدهدارى امور خانهء خدا به پاى آن نمىرسد ، هر چند اگر كسانى كه عهدهدار اين مهم مىشوند به خدا و روز آخرت ايمان داشته باشند اين خود براى آنان فضيلت است ، آن سان كه مىفرمايد : « تنها كسانى مساجد خداوند را تعمير و آباد مىكنند كه به خدا و روز آخرت ايمان داشته باشند » « 32 » .
هامش
( 31 ) - توبه / 6 .
( 32 ) - همان / 18 .