بنابراين اگر به موجب اين آيه بنا و تعمير مساجد به پاى ايمان به خدا و روز آخرت نمىرسد و اگر تعمير مساجد با وجود كفر ثوابى را براى شخص در بر ندارد ، نمىتواند نگهدارى مسجد و يا اهتمام به امور آن هيچ مايهء افتخارى براى مشركان محسوب شود ، زيرا كه هر كار خيرى كه مشرك انجام دهد بيهوده و بىاثر و به سان بارانى تند است كه در روى زمينى نامناسب ببارد و بر روى سنگهايى كه هيچ گياه از آن نمىرويد - و نه بر روى خاك حاصلخيز - جارى شود .
به موجب اين سوره از آنجا كه مشركان حرمت هيچ توافق و تعهّد و پيمانى را با مؤمنان نگه نمىدارند نگهداشتن حرمتى براى پيمان آنان روا نيست و مسلمانان بايد با آنان نبرد كنند ، زيرا كه راهى براى رويارويى با آنان جز جنگ و نبرد وجود ندارد .
جهاد در راه خدا چنين ايجاب مىكند كه شخص با همهء وجود خود براى خداوند باشد و هيچ چيز را ، از زن و فرزند گرفته تا آسايش و ثروت نبايد بر آن ترجيح داد . چه جهاد اگر جلوهاى از قدرت بدنى يا روانى و يا يك گذشت از جان و مال و تقديم آن در راه خداست نوعى تجرّد روحى و ويژه و ارتباط خاص با خداوند نيز هست . راست گفت رسول خدا ( ص ) آنگاه كه فرمود : « هر امّتى را رهبانيّتى است و رهبانيّت امّت من جهاد است » .
به همين سبب است كه خداوند در اين سوره پس از بيان اين كه مشركان سدّ راه خدا مىشوند و با مؤمنان دشمنى دارند و در انتظار فرصتى براى تهاجم عليه آنان هستند مىفرمايد : « بگوى اگر پدرانتان ، فرزندانتان ، برادرانتان ، همسرانتان ، بستگانتان و اموالى كه به دست آوردهايد و تجارتى كه از كسادى آن بيم داريد براى شما از خدا و رسول او و جهاد در راه او دوست داشتنىتر است پس در انتظار بمانيد تا خداوند امر خويش را بياورد و خداوند مردمان فاسق را هدايت نخواهد كرد » « 33 » .
خداوند در اين سوره به مسلمانان يادآورى كرده است كه فراوانى افراد و
هامش
( 33 ) - همان / 24 .